De stem van Gloriya Avgust

Hoe kneed je materialen met dezelfde gevoeligheid waarmee je woorden tot schrijven vormt? De onderzoeksgerichte praktijk van beeldend kunstenaar Gloriya Avgust (1993, Bulgarije) beweegt zich tussen tekst, sculptuur en performance, waarin ze de materialiteit van taal op een uitgesproken lichamelijke wijze benadert.

Avgust is een gretige lezer en heel geïnteresseerd in feministische theorie. De vrouwelijke stem als onderzoeksobject en de manieren waarop vrouwen doorheen de geschiedenis systematisch het zwijgen werden opgelegd, spreken haar in talloze opzichten aan. Schrijvers als Audre Lorde, Anne Boyer en Gloria Anzaldúa behoren tot de vele krachtige stemmen die haar artistieke praktijk hebben gevoed. “Ik zag hoe kwetsbaar en monddood vrouwen kunnen worden binnen extractieve systemen die zich niet werkelijk om hun lichamen bekommeren. Dat bracht mij bij feministische schrijvers die die ervaringen al hadden doorgemaakt.” Het onderzoek wordt nooit rechtstreeks aangesneden, maar doordrenkt haar werk.

Avgust behaalde in 2021 haar MFA aan Sint-Lucas Antwerpen en in 2023 aan het Piet Zwart Institute in Rotterdam. Ze is een van de 92 opkomende kunstenaars die recent een Kunstenaar Start-beurs ontvingen van het Mondriaan Fonds, wat haar in staat stelde een residentie in Bulgarije te ondernemen. Dat inspireerde haar nieuwste werk Performing a State of Permanence (2026), een keramische installatie die wordt getoond in de Prospects-sectie van Art Rotterdam.

Belichaamde tekst en gebaren
Vrouwenproblemen: Spinning the Mechanisms of Troublemaking (2025) is een sterk voorbeeld van haar veelzijdige en intersectionele praktijk. De performance werd ontwikkeld samen met Andrea Celeste La Forgia, een beeldend kunstenaar die eveneens exposeert in de Prospects-sectie van de beurs. Conceptueel vertrekt het werk vanuit twee onderzoekslijnen die samenkomen in één polyfone vertaling.

“Ik heb altijd een affiniteit gehad met taal,” legt Avgust uit. “En vaak vormt mijn schrijven het fysieke werk, waarin het wordt uitgevoerd of belichaamd in choreografische gebaren.” De bewegingen in deze performance zijn geïnspireerd door The Weaver Speak, een verborgen non-verbale taal die vrouwen in de textielfabriek in Tilburg ontwikkelden om in het geheim te communiceren. Het script in de performance is een mengvorm van archiefmateriaal en speculatieve schrijfvormen.

Avgust en Celeste La Forgia deden ook onderzoek naar het Spinhuis in Amsterdam, de eerste heropvoedingsinstelling en gevangenis voor vrouwen die door vrouwen werd geleid. Wat aanvankelijk revolutionair leek in het beschermen van vrouwen tegen misbruik in gemengde gevangenissen, huisvestte uiteindelijk een andere vorm van misbruik. “De vrouwen leerden wol spinnen en verrichtten in feite onbetaalde arbeid. In het weekend kwam de bourgeoisie hen bekijken alsof ze een soort attractie waren,” zegt Avgust.

Een ander sprekend voorbeeld van haar performatieve praktijk is Slippages Of The Mouth (2025), eveneens een samenwerking met Andrea Celeste La Forgia. De beeldtaal van de performance grijpt terug op het fotografisch archief van de controversiële Franse neuroloog Jean-Martin Charcot, die hysterie onderzocht, een diagnose die vrijwel uitsluitend op vrouwen werd toegepast. Charcot organiseerde publieke demonstraties waarin patiënten hun zogenaamd hysterische aanvallen moesten ensceneren. Deze sessies werden gefotografeerd, en omdat fotografie destijds lange belichtingstijden vereiste, moesten de vrouwen deze theatrale poses langdurig aanhouden.

Performing a State of Permanence
Performing a State of Permanence (2026) is nog in ontwikkeling en zal in Prospects worden tentoongesteld. Het keramische werk bouwt verder op het motief van de breuk dat door Avgust’ praktijk loopt. Een ambigue opening die tegelijk een taalkundige scheur en een fysieke snijdende geste uitbeeldt en een projectie is van gewelddadige dierlijkheid op het vrouwelijke lichaam.

“Sappho, een Oud-Griekse queer dichter wiens werk enkel in fragmenten is overgeleverd, heeft mijn keramisch werk sterk geïnspireerd. Een groot deel van haar schrijven bestaat uit losse flarden, met ontbrekende of afgebroken regels. Ik vind dat een prachtige visuele verbeelding van het scheuren van taal, van strofen, van betekenis. En ik wilde dat scheuren fysiek vertalen naar keramiek. De opening kan een mond zijn met een tong en keel, maar evengoed lijken op een vagina en baarmoederwand. Ik ben gefascineerd door de theatraliteit van iets dat kan openen en sluiten, onthullen, verbergen, dreigen, mystificeren, en het potentieel heeft een soort podium te worden.”

Het beeld van de mond als verslindend orgaan plooit terug op Charcots fotografie, waarin vrouwenlichamen werden geënsceneerd als plaatsen van hysterische, dierlijke excessen. Avgust plaatst scherpe rijen tinnen tanden in de opening, alsof er een abstract monsterlijk wezen binnenin leeft.

De stem van glas
Tijdens haar kunstenaarsresidentie in Bulgarije verdiepte Avgust zich in spirituele rituelen met heidense wortels. “Wat mij opviel, is dat veel van die kennis niet degelijk werd gedocumenteerd of gearchiveerd, omdat ze vooral via mondelinge overlevering en liederen werd doorgegeven,” zegt ze. Eén ritueel sprong er voor haar uit. “In het Oude Griekenland geloofde men dat de vrouwelijke stem zo kakofonisch en schril was dat wanneer vrouwen samenkwamen en door merg en been huilden op straat, ze een poort naar de onderwereld konden openen.” De praktijk werd uiteindelijk verboden omdat ze als lelijk en te ontwrichtend werd beschouwd. Toch bestaan gelijkaardige tradities vandaag nog in Bulgarije en andere Oost- en Zuid-Europese landen, al worden ook die als excessief bestempeld.

Vanuit een patriarchaal perspectief wordt vrouwelijke verbondenheid vaak voorgesteld als onschuldig of vrolijk, terwijl alles wat daarvan afwijkt snel als ontregelend wordt gezien. “Toch kwamen veel van die rituelen voort uit collectieve rouw en gedeeld lijden,” legt Avgust uit.

Ze verbindt deze denklijn met Anne Carsons essay The Gender of Sound in haar boek Glass, Irony and God. Carson observeert hoe de vrouwelijke stem historisch werd gedisciplineerd in toon, volume en emotioneel bereik, en reflecteert op glas als materiaal dat die spanning in zich draagt: door glas kan men iemand zien of horen, en toch op afstand houden.

Het voelt bijna onwaarschijnlijk wanneer Avgust vertelt dat het Bulgaarse woord voor stem fonetisch overeenstemt met “glass” in het Engels. Een toevallige samenloop die haar praktijk ongetwijfeld verder zal inspireren, waarin taal en materialen elkaar symbiotisch blijven voeden.

Ontdek haar nieuwste werk Performing a State of Permanence (2026) in de Prospects-sectie van Art Rotterdam.

Geschreven door Emily van Driessen