De camera van Sakir Khader: getuige van het heden
De artistieke praktijk van Sakir Khader komt voort uit een diepgevoelde noodzaak om onrecht zichtbaar te maken, zonder de mensen die hij vastlegt te reduceren tot symbolen van leed. Juist daarin ligt de kracht van zijn beelden: ze zijn hard en confronterend waar nodig, maar blijven altijd menselijk, waardig en intiem. Zijn werk als beeldend kunstenaar, fotograaf, filmregisseur, documentairemaker en onderzoeksjournalist bevindt zich daarmee ergens tussen kunst en document. Khader benadrukt daarbij iets fundamenteels: dat achter ieder verloren leven een wereld schuilgaat, en dat die wereld het verdient om niet alleen betreurd, maar ook echt gezien te worden.
Op Art Rotterdam zal zijn werk te zien zijn in de booth van No Man's Art Gallery, in een duopresentatie met Alejandro Galván.
Khader werd in 1990 geboren in Vlaardingen als zoon van Palestijnse ouders, maar bracht veel tijd door bij zijn familie op de Westelijke Jordaanoever. Die tweetalige, bi-culturele achtergrond werkt in de praktijk vaak in zijn voordeel. Omdat hij de taal spreekt, goed luistert en subtiele culturele codes instinctief begrijpt weet hij langdurige relaties op te bouwen en krijgt hij toegang tot werelden die voor buitenstaanders meestal gesloten blijven. Dat merk je aan zijn beelden: hij kijkt niet van een afstand toe, maar werkt van binnenuit, met een sterk gevoel van verantwoordelijkheid. Zijn werk vertrekt vanuit journalistieke nauwkeurigheid en een drang om te documenteren, en heeft daarmee ook een archieffunctie. Hij probeert iets vast te houden van mensen en werelden die systematisch worden uitgewist en ontmenselijkt. Zijn werk is daardoor zowel een document als een aanklacht. Zo portretteerde hij Palestijnse strijders op de Westelijke Jordaanoever voor hun dood, plus het verdriet van hun achterblijvende moeders. Strijders zijn in deze context overigens niet alleen gewapende strijders, maar ook mensen die zich op andere manieren verzetten.
In 2024 werd Khader als nominee toegelaten tot het prestigieuze fotografencollectief Magnum Photos. Hij ontving onder meer een Zilveren Camera en de Amsterdamprijs voor de Kunst, publiceerde verschillende fotoboeken, presenteerde een solotentoonstelling in Foam Amsterdam en was te gast in het televisieprogramma Zomergasten.
De praktijk van de kunstenaar verbeeldt conflictgebieden in het Midden-Oosten — of geografisch preciezer en minder eurocentrisch: West-Azië. Zo reisde hij onder meer naar Afghanistan, Syrië en Irak. Toch gaat zijn werk niet alleen over oorlog in de spectaculaire zin van het woord. Het gaat juist ook over wat oorlog met het alledaagse doet. Dreiging, structurele onzekerheid, historische ontheemding en verlies bestaan daarbij naast tederheid, schoonheid, humor en liefde voor het leven.
Inhoudelijk draait Khaders oeuvre om de relatie tussen leven en dood onder bezetting, in het bijzonder in Palestina. Bepalend was de dood van zijn elfjarige neefje Kosay, die in 2002 door een Israëlische militair werd doodgeschoten, nadat Khader, die ongeveer even oud was, net een zomer met hem had doorgebracht. Sindsdien gebruikt de kunstenaar zijn camera als een instrument om vast te leggen wat er gebeurt met Palestijnse gemeenschappen onder de bezetting. Zijn werk laat de dood en het geweld zien dat de Israëliërs veroorzaken, en vooral hoe dat doorwerkt in het alledaagse: in families, rouwprocessen, jeugd, bewegingsvrijheid en het vermogen om je een toekomst voor te kunnen stellen. Daarmee maakt hij zichtbaar dat onderdrukking en genocide niet alleen plaatsvinden op het moment van een aanval of inval, maar ook doorwerken in de traagheid van verlies, in constante angst en in het systematisch ontregelen van het dagelijks leven.
Khader heeft een rauwe, emotionele en cinematografische beeldtaal en werkt vaak in zwart-wit met scherpe contrasten. Hij maakt zijn portretten dicht op de huid en werkt daarvoor met verschillende soorten camera’s. Tegelijkertijd gebruikt hij ook kleur, video en documentaire elementen. In al die vormen lijkt hij vooral te zoeken naar een vorm die recht doet aan de complexiteit van wat hij vastlegt, de menselijke dimensie achter politieke gebeurtenissen.
Wat Khaders werk zo indringend maakt, is dat pijn en rouw nooit losstaan van waardigheid. Hij toont mensen niet als passieve slachtoffers, maar als individuen die, zelfs onder ondraaglijke omstandigheden, proberen mens te blijven. Daarmee vormt zijn werk een contrast met de vaak eenzijdige representatie in westerse media, zowel in taal als in beeld. In zijn foto’s speelt een vorm van gedwongen veerkracht een belangrijke rol: geen romantische resilience, maar het harde besef dat mensen wel verder moeten, ook wanneer het verdriet nog niet verwerkt is en het volgende verlies zich alweer aandient. In het werk van Khader krijgt die onmogelijke toestand een gezicht. Hij dwingt de kijker om voorbij de westerse beeldvorming te kijken en belicht niet alleen de dood, maar ook het leven dat eraan voorafgaat.
Een terugkerend element is de spanning tussen onschuld en het verlies daarvan. Khader fotografeert kinderen, moeders, vrienden, families, strijders, dieren en landschappen op een manier die laat zien dat een bezet of bedreigd bestaan nooit uitsluitend uit geweld bestaat. Er wordt ook gespeeld, gegeten, gewerkt, gelachen en gewacht. Juist door die momenten zichtbaar te maken, maakt hij voelbaar wat er op het spel staat. Zijn foto’s en films benadrukken niet alleen de vernietiging van levens, maar ook hun bestaansrecht. Zo verbindt hij persoonlijke verhalen met grotere historische en politieke structuren.
Geschreven door Flor Linckens
