Coming soon
Coming soon
Selecteer type
Dit jaar viert de NN Art Award haar tiende editie. De jaarlijkse stimuleringsprijs van €10.000 gaat naar een getalenteerd kunstenaar die een opleiding in Nederland afrondde en werk presenteert op Art Rotterdam (27-29 maart in Rotterdam Ahoy). De vakjury nomineerde vier kunstenaars: Fiona Lutjenhuis (Galerie Fleur & Wouter), Tina Farifteh (Gallery Vriend van Bavink), Mandy Franca (Night Café Gallery) en Kyra Nijskens (Prospects / Mondriaan Fonds). Van 14 maart tot en met 25 mei 2026 is het werk van alle genomineerden te zien in Kunsthal Rotterdam.
De multidisciplinaire praktijk van Tina Farifteh gaat over de manieren waarop machtsstructuren doorwerken in het dagelijks leven van gewone mensen, en over hoe de beelden en woorden die we horen en zien samen ons denken, ons handelen en onze emoties vormen. Als fotograaf, filmmaker en beeldend kunstenaar zoekt ze niet naar kant-en-klare antwoorden, maar naar beelden die je als kijker dwingen om je te verhouden tot complexe en ongemakkelijke waarheden. Daarbij spreekt ze vooral onze (mede)menselijkheid aan. Met haar installaties, films en fotografische projecten probeert Farifteh de afstand tussen abstracte politieke discussies en menselijke ervaringen te verkleinen. Haar werk gaat over thuisvoelen en thuishoren, over migratie en identiteit, over empathie en uitsluiting, en ook over beleid, discours en beeldvorming.
Farifteh werd in 1982 geboren in Teheran en verhuisde op haar dertiende naar Nederland. Ze studeerde Fotografie aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag en rondde een master af aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Haar afstudeerproject ‘The Flood’ (2021) kreeg meteen brede aandacht. In die audiovisuele installatie word je als bezoeker omringd door drie enorme projecties van een kolkende zee, terwijl een synthetische stem namen, locaties en statistieken van vermiste en verdronken vluchtelingen opleest.Je hoort ook fragmenten uit politieke retoriek over migratie. Het werk laat zien hoe er in het politieke discours vaak over vluchtelingen wordt gesproken: in wantrouwende, criminaliserende en dehumaniserende termen, vaak via metaforen van golven, stromen of tsunami’s: woorden die allesbehalve onschuldig zijn omdat ze onze beeldvorming sturen.
In de korte documentaire ‘Kitten of vluchteling?’ (2023) zette Farifteh een volgende stap in haar onderzoek naar empathie. Proefpersonen kregen beelden voorgelegd en moesten kiezen wie ze zouden redden uit een noodsituatie. Maar wie verdient onze hulp en waarom? De keuzes bleken, vanzelfsprekend, sterk bepaald door vooroordelen en laten zien hoe snel mensen hun keuzes proberen te rationaliseren. ‘Kitten of vluchteling?’ werd geselecteerd voor de Debuutcompetitie van het Nederlands Film Festival en bekroond met de eerste prijs in de categorie Storytelling bij De Zilveren Camera.
In haar installatie ‘Toen ik de zon en de maan tegelijk zag’, die werd aangekocht door het Fries Museum, stelt Farifteh een andere, maar verwante vraag. Als de samenleving geen plek lijkt te bieden aan mensen die zich ergens thuis willen voelen, kan het landschap dan misschien wel ruimte bieden? Met zijn openheid en ogenschijnlijke afstand tot politieke structuren wordt het landschap hier een mogelijke plek van toevlucht. Tegelijkertijd nodigt de kunstenaar bezoekers uit om na te denken over hun eigen ideeën over thuis, identiteit en uitsluiting, en niet onbelangrijk: over hun eigen rol.
Eerder dit jaar was haar meest recente werk nog te zien in het Rijksmuseum, dat het eveneens in zijn collectie opnam. Het museum vroeg haar om voor de vijftigste editie van de jaarlijkse foto-opdracht Document Nederland het thema ‘Asiel’ in beeld te brengen. In dit project draait Farifteh het perspectief om: in plaats van óver vluchtelingen te praten, laat ze hen zelf aan het woord, en ze laat ons daarmee door zijn ogen zien wie ‘wij’ zijn geworden. Haar praktijk is sterk geworteld in onderzoek en voor Document Nederland sprak ze, vaak op locatie, niet alleen met asielzoekers, maar ook met specialisten uit de sector, van advocaten, COA- en IND-medewerkers tot journalisten en mensen die voor niet-gouvernementele organisaties werken. Ook met dit werk sleepte ze een Zilveren Camera in de wacht in de categorie Storystelling
Kun je ons wat meer vertellen over het werk dat je presenteert op Art Rotterdam en in Kunsthal Rotterdam?
Voor Document Nederland, de jaarlijkse foto-opdracht van het Rijksmuseum, fotografeerde en filmde ik het Nederlandse asielsysteem. Hoofdpersoon is B. die na ruim vier maanden vreemdelingendetentie op Schiphol en een verblijf in Ter Apel in een asielprocedure zit. Door B. als gids/verteller op te voeren draai ik de blik om: in plaats van te praten óver asielzoekers, laat ik het publiek, letterlijk, naar een van hen luisteren. Daardoor hou ik Nederland een spiegel voor, deze tentoonstelling gaat niet over hen maar over ons.
Op Art Rotterdam en in Kunsthal Rotterdam presenteer ik een aantal elementen uit deze tentoonstelling. Een van de belangrijke elementen is een werk genaamd: ‘Naturalisatie van het portret van B’. B. zat ruim vier maanden vast in detentiecentrum Schiphol. Hij voelt zich niet beschermd door onze wetten: hij vroeg om hulp en belandde in de cel. Toch wil hij zijn verhaal delen omdat hij vindt dat de samenleving moet weten wat er achter deze muren speelt, al vreest hij de gevolgen. Als kunstenaar heb ik geen politieke macht, maar ik kan beelden maken en verhalen vertellen. Musea, culturele instellingen en verzamelaars kunnen die beelden voor de toekomst bewaren.
De laatste stap in de asielprocedure is naturalisatie – officieel Nederlander worden. Dat kan pas na vijf jaar legaal verblijf. B. is daar nog lang niet. Dus ik vroeg me af: kan ik alvast B.’s portret ‘naturaliseren’? B., het Rijksmuseum en ik kwamen overeen dat zijn portret wordt opgenomen in de collectie maar zolang B. zich onveilig voelt, blijft zijn portret onherkenbaar en alleen te zien achter melkglas. Deze afspraken gelden ook voor aankopen op de beurs of het tonen van het werk in Kunsthal Rotterdam. Pas wanneer hij zich veilig voelt óf het gevoel heeft dat hij niets meer te verliezen heeft zullen zijn gezicht en identiteit zichtbaar worden. Zo leggen we niet alleen zijn verhaal vast, maar ook de tijd waarin hij zich onbeschermd voelde.
Wat zijn je plannen voor 2026?
Een expositie is een krachtig medium. Het biedt de mogelijkheid om een publiek onder te dompelen in een verhaal, om een ervaring te creëren die raakt en blijft hangen. Maar tentoonstellingen zijn vaak tijdelijk. Daarom wil ik een boek maken, een blijvende vorm waarin niet alleen het verhaal van B. centraal staat, maar vooral ook het verhaal van Nederland en hoe wij omgaan met mensen die ons om bescherming vragen.
‘Asiel’ is een gelaagd, visueel-essayistisch boek waarin ik aan de hand van vier pijlers van de Nederlandse identiteit — cultuur, religie, rechtsstaat en economie — heden en verleden met elkaar verbind. Ik combineer eigen beelden met werk uit de collectie van het Rijksmuseum, aangevuld met materiaal uit nieuwsmedia en sociale media. Drie verhaallijnen lopen door elkaar heen: het verhaal van B., die net in Nederland is aangekomen; mijn persoonlijke reis langs cruciale locaties binnen het asielproces; en een onderzoek naar hoe ‘de asielzoeker’ historisch én hedendaags wordt verbeeld.
‘Asiel’ bevraagt onze normen, waarden en vrijheden, en laat zien hoe een systeem dat ooit was gebaseerd op empathie, kon verharden tot iets afstandelijks en onverschilligs. Door niet alleen te tonen wat er gebeurt, maar ook wat dit over ons zegt, opent het boek een kritisch perspectief op hoe Nederland omgaat met mensen die bescherming zoeken. Het werk doorbreekt afstand en abstractie en nodigt uit tot reflectie op onze geschiedenis, onze identiteit en onze verantwoordelijkheid in het heden. Voor dit boek werk ik samen met ontwerpbureau LMNOP voor het design en met uitgever The Eriskay Connection.
Daarnaast werk ik momenteel aan een driedelige documentaireserie Tina in Sexbierum die vanaf donderdag 7 mei op VPRO / NPO te zien zal zijn. Ik verhuisde een paar jaar geleden naar een klein dorpje in Friesland omdat ik in Amsterdam geen betaalbare woning meer kon vinden. Mijn vrienden die uit de stad vertrekken, gaan vaak naar waar ze vandaan komen, maar ik kan niet terug naar mijn geboortestad Teheran. Bij aankomst in het dorp werd ik geconfronteerd met vreemde blikken en vooroordelen van de dorpsgenoten over ‘import’, maar ook met mijn eigen aannames over het platteland en met hoe gesloten mijn eigen Amsterdamse bubbel is.
In Tina in Sexbierum leiden de twee werelden die bij elkaar komentot eerlijke en soms confronterende ontmoetingen. Ik ga in gesprek met mijn dorpsgenoten, van de burgemeester tot de postbode, fietsenmaker en huisarts. Ik spreek metdorpsfanfare Door Samenwerking Groot en leer dat samenwerken een vaardigheid is die je moet leren. En er ontstaat een hechte vriendschap met mijn 83-jarige dorpsgenoot, oud-aardappelboer Auke, met wie ik wekelijks koffie drink. Ik leer de kleine gemeenschap steeds beter kennen en ontdek wat samenleven en voor elkaar zorgen betekent. Juist door met humor, lichtheid en liefde naar elkaar te kijken, beginnen ik én mijn dorpsgenoten van elkaar te leren, ondanks de verschillen.
Tina in Sexbierum is een persoonlijke en ontwapenende documentaireserie over ontheemding, onthechting, het verlangen naar een thuis en tegelijkertijd het onvermogen om je thuis te voelen in een maatschappij die je continu existentieel afwijst. De driedelige serie is onderdeel van het gelijknamige transmediale project.
In 2027 komt in Foam Amsterdam een overzichtstentoonstelling waarin alle delen van het project (video, fotografie, tekst, licht en geluid) worden samengebracht in één presentatie.
Kun je beschrijven hoe je je voelde toen je hoorde dat je was genomineerd voor de NN Art Award?
Ik was heel erg verrast en vereerd, en vooral ontzettend blij. Blij omdat de nominatie ervoor zorgt dat nog meer mensen de kans krijgen het werk te zien. Maar ook omdat er extra aandacht en bewustzijn ontstaat voor het verhaal van B. en voor de situatie waarin veel mensen zoals B. zich op dit moment in Nederland bevinden. B. en ik zijn dankbaar dat het verhaal op deze manier een groter publiek bereikt — zodat niemand kan zeggen: we wisten het niet.
Welk project zou je onmiddellijk oppakken als je de award zou winnen?
Mijn droom is om het boek ‘Document Nederland: Asiel’ uit te brengen en het op een bijzondere manier te lanceren. We willen het presenteren op een locatie die zich zowel visueel als inhoudelijk laat transformeren, zodat we het publiek kunnen onderdompelen in beelden, verhalen en onderlinge verbanden. Het moet een fysieke totaalervaring worden — een ruimte waarin het verhaal voelbaar wordt — en die je vervolgens in de vorm van het boek mee naar huis neemt. Voor zowel de realisatie van het boek als de lancering kunnen we alle hulp en steun goed gebruiken. Het winnen van deze award zou een enorme stap zijn in de verwezenlijking van die droom.
Het werk van Tina Farifteh was eerder onder meer te zien in het Amsterdam Museum, het Rijksmuseum, het Fries Museum, Monopole – Schiedam Museum, Museum Hilversum, Sexyland, Melkweg Expo, The New Current, BredaPhoto en op NPO VPRO.
De winnaar van de NN Art Award 2026 wordt bekendgemaakt op vrijdag 27 maart in Kunsthal Rotterdam. Tijdens deze feestelijke avond zijn alle tentoonstellingen, inclusief de NN Art Award tentoonstelling, vrij toegankelijk voor genodigden.
Geschreven door Flor Linckens
“Hi, ik ben Jonathan en ik ben bezorgd.” Zo begint de artist statement van de Nederlandse beeldend kunstenaar Jonathan Hielkema (1994). Hij piekert en precies die bezorgdheden vormen de aanleiding voor zijn beeldende praktijk, waarin hij met een zorgende aanpak een methode heeft gevonden om zichzelf (en anderen) gerust te stellen.
“Vroeger dacht ik dat kunst werd gemaakt voor de toeschouwer, maar nu besef ik dat artiesten dat ook voor zichzelf doen, om allerlei beweegredenen. Voor mij gaat het voornamelijk over in gesprek gaan met gewone mensen om manieren te vinden om het grote te overstijgen via het persoonlijke, zodat ik mijn zorgen over de wereld een plek kan geven.”
Hieraan koppelt Hielkema worryism, een term die hij verzon toen hij nog aan de kunstacademie studeerde: “Ik vroeg me af wat ik nu eigenlijk precies had gestudeerd en hoe ik in godsnaam hiermee geld zou kunnen verdienen. Want daar werden we helemaal niet voor opgeleid. Zo ontstond worryism: the act of worrying as art, being worried about art, worried art, a worried artist, art with worries.”
Hielkema is een van de 92 opkomende kunstenaars die recent een Kunstenaar Start-beurs ontvingen van het Mondriaan Fonds. Een onderdeel van zijn nieuwste fotoproject Europe, who are you? (2025-2026) wordt tentoongesteld in de Prospects-sectie van Art Rotterdam. Het project past binnen Hielkema’s praktijk, waarin hij zijn persoonlijke zorgen koppelt aan grotere maatschappelijke vragen.
Zorgen voor Europese identiteit
Europe, who are you? (2025-2026) is Hielkema’s zoektocht naar een Europese identiteit. Een onderdeel van het project heet Around Europe en bestaat uit vier grote eikenhouten lijsten met archieffoto’s over koloniale (oorlogs)geschiedenis, Europese identiteit en integratie.
De foto’s zitten in eikenhouten lijsten, “omdat eikenhout de Duits-Franse as weergeeft en zo fungeert als een oude verbinder van de Europese geschiedenis.” De archieffoto’s die de artiest verzamelt, verwijzen naar momentopnamen uit de founding countries van de EU: Frankrijk, Duitsland, Nederland, Italië, België en Luxemburg. De archiefbeelden worden gepresenteerd op een landelijke vieras en aangevuld met grote geënsceneerde foto’s van de artiest zelf, die reflecteren op het nu. Het kleine correspondeert zo met het grote, en als bezoeker kan je de beelden uit het frame halen om op de achterkant meer informatie te bekijken.
Een van de archieffoto’s toont een grensbord met een vlag in brand op de grens tussen Italië en Frankrijk. “Op de achterkant kan je de archiefinformatie lezen: deze foto is genomen in 1953. Het negatief werd naar de VS gestuurd om daar te worden uitgeprint en ingescand voor de kranten. Het vuur in het midden van het beeld is er met de hand extra opgetekend omdat de echte vlammen niet voldoende overkwamen op de foto. Mijn hedendaagse tegenhanger voor dit beeld is mijn eigen kind dat een Europese vlag opeet.”
Een ander archiefbeeld komt uit België in 1960 en toont een vrouw met twee kinderen. Op de achterkant lees je de beschrijving: Vluchtelingen komen aan in Brussel. “Het gaat hier natuurlijk over kolonisten die vanuit de Democratische Republiek Congo naar België moesten terugkeren”, vertelt Hielkema. Als hedendaagse tegenhanger ensceneert de artiest een foto van zichzelf bij het Atomium in Brussel, met een protestbord in de hand: This Land Was Promised to Me. “Het is in eerste instantie een cynische verwijzing naar die archieffoto, maar tegelijk ook een aanklacht tegen wat er nu geopolitiek gebeurt buiten de grenzen van de Europese Unie.”
Hielkema is geboren in ’94, kort na de oprichting van de Europese Unie in ’92 en ’93. Het concept van open grenzen en de euro als munt zijn voor hem vanzelfsprekend. In interviews met verschillende Europese burgers merkte Hielkema op dat velen vergeten zijn wat die Europese vrijheden vandaag precies voor ons mogelijk maken, omdat we er zo aan gewend zijn geraakt.
“Ik merkte dat Europa voor velen enerzijds concreet is, maar tegelijk ook iets heel abstracts waar we maar moeilijk bij kunnen. Het is een log en sloom systeem. Om die verschillende aspecten ook in mijn werk te verwerken, torenen naast de eikenhouten lijsten vier 6 meter hoge slagbomen boven de archieffoto’s uit, afkomstig van de grens tussen Duitsland en Nederland. Ze staan opgesteld als een half platform, geïnspireerd op de vorm van een parlement, en het is eigenlijk onduidelijk hoe je ze precies moet interpreteren. Zijn de grenzen open en is dat goed? Of vormt het een bedreiging? Of zijn die grenzen juist de bedreiging?”
Zorgen voor masculiniteit
Zijn zoektocht naar een vorm van Europese identiteit sluit thematisch nauw aan bij zijn project Black Butterflies, or; The Ballad of Jonny Toxic & Jacco Macho (2025). Tijdens zijn studies stelde hij The Portable Village voor, een blauwdruk voor een residentieel experiment waarin allerlei disciplines zouden samenkomen om vanuit verschillende hoeken een oplossing voor een sociaal probleem te vinden.
Een leerkracht gaf hem de volgende bruuske commentaar: “De man die altijd maar de wereld wil veranderen, weet je hoeveel slechte dingen daarvan gekomen zijn? Je moet eens even kijken naar je eigen masculiniteit.”
“Ik was heel erg geschokt, maar het zette me wel aan het denken. Ik werd vroeger vreselijk gepest met mijn lange haren, nagellak en roze kleding. Om te overleven ben ik petjes gaan dragen, gestopt met atletiek en viool spelen, en begonnen met basketballen en roken. Ik besloot er een film over te maken, samen met een vriend uit Italië, Jacopo Martini. We zijn samen in het land van het machismo en het land van de gierige calvinisten gaan filmen en voerden gesprekken met gewone mensen om erachter te komen hoe masculiniteit ervaren wordt, of zij zich daar ook zorgen over maken en of er oplossingen zijn. Op die manier ben ik mijn eigen masculiniteit beginnen te bevragen, maar ook beginnen te omarmen, om daarna aan de wereld te vragen of het nog mogelijk is om dat te vieren.”
Zorgen voor elkaar
Hielkema groeide op in een gezin met zeven jongens; één van zijn broers is meervoudig gehandicapt. Na zijn kunstenaarsstudies besloot hij in de zorg te gaan. Gedurende zes jaar werkte hij met Olivier, een gehandicapt jongetje over wie hij een film aan het maken is. Hielkema maakt zich zorgen: wie zorgt er voor de jongens als hun ouders sterven of het niet meer aankunnen?
“Is dat de overheid? Zijn wij broers dat? Kunnen wij dat wel? Welke bureaucratische formaliteiten moeten wij in orde maken? Mijn ouders hebben er altijd voor gezorgd dat mijn broer Camiel alle kansen kreeg en zijn toekomstplan is duidelijk. Camiel dj’t, DJ Wheelstar, heeft een hulphond, werkt in Amsterdam, neemt de trein en de veerboot. Maar Olivier heeft maar één broer en hij leeft niet zelfstandig. Hij wordt van ’s ochtends tot ’s avonds verzorgd door anderen en zijn ouders. Niemand ziet het écht, maar op grotere schaal dragen we als belastingbetaler allemaal bij aan die zorg. Op kleine schaal, in die families, leven heel veel zorgen voor later, terwijl het zorgsysteem in Nederland aan het wankelen is.”
Zorgen voor nuance
America, how are you? (2020) is de vraag die Hielkema stelt in het gelijknamige project. Hij vraagt zich af of Noord-Amerikaanse burgers echt zo gepolariseerd zijn als de media en de politiek doen uitschijnen. “Er lijkt een soort radicale exclusiviteit te heersen terwijl er ongeveer 250 miljoen stemgerechtigden zijn en zestig miljoen mensen op Trump stemden. Hoeveel mensen blijven er dan nog godverdomme over?”
Door in gesprek te gaan met die stilzwijgende meerderheid laat hij zien dat de U.S. helemaal niet zo gepolariseerd is als het nu lijkt. Hielkema zorgt voor nuance. “En nuance is precies waar we vandaag vaak aan voorbijgaan. Door nuance kunnen we misschien weer wat liever met elkaar omgaan. Dat hoorde ik vaak terugkeren:‘Dit zouden de interviews van CNN en Fox News moeten zijn!’ Maar menselijke gesprekken leveren jammer genoeg geen clickbaits op. Good news is uiteindelijk no news.”
Ontdek Around Europe, een onderdeel van de fotoreeks Europe, who are you? (2025-2026) van Jonathan Hielkema in Prospects op Art Rotterdam.
Geschreven door Emily van Driessen
Als alle wegen naar Rome leiden, zoals het gezegde wil, dan is het omgekeerde ook waar. Dan is Rome ook een startpunt. Dat geldt in ieder geval voor de stichtingsmythe van de eeuwige stad. Volgens de overlevering werd Rome gesticht door Romelus en Remus, de tweelingzonen van de Romeinse god Mars. De jongens besloten een stad te stichten op de plek waar ze werden gevonden door een wolvin.
De beeltenis van deze mythe is misschien nog bekender: de bronzen sculptuur van een waakzame wolvin met twee babies als zuigelingen, beter bekend als de Lupa Capitolina. Ze staat op het Roomse stadswapen en bronzen kopieën van het beeld bevinden zich over de hele wereld: van Pisa tot Tokio en van Bucharest tot Perth.
De Roemeense videokunstenaar Aurelia Mihai maakte LUPA, een film over de Lupa Capitolina, en de kopieën van het beeld die zich overal ter wereld bevinden. Het is een goede introductie tot het werk van Mihai, die in haar werk regelmatig iconische kunstwerken opvoert. Daarbij draait het niet alleen om de werken, maar ook over de plek en de waarde die we er collectief aan toekennen. Die betekenis kan namelijk van plaats tot plaats verschillen en over tijd veranderen.
LUPA van Aurelia Mihai is te zien in Projections. Aurelia Mihai wordt vertegenwoordigd door Sector 1.
Ik heb met veel plezier naar LUPA gekeken. De film draait om de kopieën van de Lupa Capitolina die over de hele wereld te zien zijn. Waarom koos je juist dit werk voor Art Rotterdam?
De beslissing om LUPA voor het eerst in Nederland te tonen tijdens Art Rotterdam werd gezamenlijk genomen. LUPA is een complex project dat verschillende hoofdonderwerpen van mijn praktijk samenbrengt: het verweven van cultuurhistorisch onderzoek met actuele maatschappelijk relevante thema’s zoals migratie, verbondenheid en postkolonialisme, evenals het onderzoeken van monumenten en mythen als vormen van collectieve identiteit.
Het verhaal van de film omspant afstanden over verschillende continenten, van historische tijden tot het heden. Het omvat ook artistieke discoursen over originelen en replica’s en reflecteert op het medium kunst zelf.
Lupa vertelt de film en zegt op een bepaald moment: ‘I am always a copy, never a fake.’ Als kijker voel je meteen dat deze zin de kernboodschap is. Wat is de boodschap die je probeert over te brengen?
Hier verwijst Lupa naar haar eigen oorsprong. Tijdens restauratiewerkzaamheden in 2007 werd ontdekt dat de techniek die werd gebruikt om het bronzen beeld van de Capitolinische Wolvin te maken, niet bestond in de Etruskische periode. Daarom werd het beeld opnieuw gedateerd op de 11e–12e eeuw, in plaats van de 6e eeuw voor Christus, zoals eerder werd aangenomen.
Experts denken dat de Capitolinische Wolvin een replica is van een verloren gegaan Etruskisch origineel. De twee kinderen, Romulus en Remus, werden in de 15e eeuw tijdens de Renaissance toegevoegd. Vervolgens beweerde de internationale pers dat de Lupa een middeleeuwse vervalsing was of van haar voetstuk was gevallen.
De vraag is of dat terecht is, want bronsgieten roept de vraag op of brons niet al een reproductietechniek is, aangezien het proces gebaseerd is op reproductie. Met andere woorden: eerst wordt een positief model gemaakt en vervolgens vernietigd om de negatieve vorm te creëren die nodig is voor het bronsgieten. Uiteindelijk wordt in deze negatieve vorm een nieuw positief in brons gegoten. Dat wordt beschouwd als het origineel, maar het kan ook worden gezien als een bronzen kopie van het oorspronkelijke prototype.
De film LUPA onderzoekt de historische ontwikkeling van dit iconische symbool – dat zowel een monument als een mythe is – en volgt haar reis over de wereld. Door deze bril analyseert de film de ontvangst van dit monument na de herdatering in 2007, maar ook in de huidige postkoloniale context. Daarbij laat de film zien dat Lupa van iedereen is en herinnert ze ons aan haar symbolische waarde.
De Lupa Capitolina is een iconisch kunstwerk. Dat geldt ook voor het suprematistische Zwarte vierkant in de gelijknamige videowerk en voor de Zuil van Trajanus in je film Centi Piedi. Toch gaan de films slechts gedeeltelijk over deze iconische werken. Ze gaan ook sterk over de manier waarop ze worden bekeken en over de functie die wij, als samenleving, eraan toekennen. Dat is een terugkerend thema in je werk. Wanneer besefte je dat dit een onderwerp kon zijn voor je praktijk?
Vanaf het allereerste begin was ik geïnteresseerd in precies dit narratief, gebaseerd op het proces van reflectie op een onderwerp door de tijd heen. Daarom koos ik video en film als expressiemedium voor de hierboven genoemde werken.
En bij LUPA? Bij LUPA interesseerde me de notie dat monumenten en mythen deel uitmaken van ons collectieve bewustzijn. Monumenten behoren tot de openbare ruimte, terwijl mythen tot het immateriële erfgoed behoren. Ze dienen om geschiedenis of mythologie op te roepen en bevatten een narratief, een verhaal uit het verleden waarin historische feiten met fictie kunnen worden verweven. De geschiedenis en betekenis van monumenten kunnen in de loop van de tijd worden herschreven en hangen samen met het herschrijven van geschiedenis. Ze kunnen een ideologie overbrengen en propagandistisch van aard zijn. Monumenten kunnen worden misbruikt, vergeten en opnieuw ontdekt.
Een ander belangrijk aspect is dat de Capitolinische Wolvin over de wereld migreert en wordt opgenomen in verschillende samenlevingen en plaatsen, waarbij zij in elke context haar eigen betekenis krijgt — soms vergelijkbaar, soms verschillend en zelfs tegenstrijdig.
Vanaf het begin wist ik dat het werk niet alleen over de Lupa Capitolina of het Zwarte Vierkant zou gaan, maar ook een hedendaags narratief zou worden dat actuele sociaal-culturele en politieke kwesties belicht. Ik construeer verhalen in meerdere lagen, waarbij het medium film zelf vaak een van die lagen vormt.
Kan je de context en de uiteenlopende interpretaties van de Lupa Capitolina schetsen – wat zijn de verschillen tussen Boekarest en Tokio bijvoorbeeld?
Er staan drie bronzens standbeelden van de Romeinse wolvin in Tokio, waarvan er twee zich op openbare plaatsen bevinden. Het eerste staat in een park en werd in 1938 geschonken door de Italiaanse regering; het tweede werd in 2001 door de stad Rome geschonken ter gelegenheid van de vijfde verjaardag van het stedenpartnerschap tussen Tokio en Rome. Het derde standbeeld werd aangeboden aan kroonprins Akihito van Japan tijdens zijn bezoek aan Rome in juli 1953.
De gemeente Rome schonk het Lupa-standbeeld aan Boekarest in 1906 ter viering van de 40e verjaardag van de kroning van koning Carol I van Roemenië en de 1.800e verjaardag van de Romeinse verovering van Dacië.
Twee scènes in de film benadrukken het belang van de monumenten in de twee steden. In Tokio vertelt een grootmoeder aan haar kleinzoon de legende over het ontstaan van Rome. In Boekarest vertelt de wolvin haar eigen geschiedenis:
“Sinds ik in 1906 in Boekarest aankwam, ben ik vijf keer verplaatst, om uiteindelijk weer naar dezezelfde plek terug te keren. Ik heb twee wereldoorlogen en de dictatuur van Ceaușescu ongedeerd overleefd. In de Moldavische hoofdstad Chișinău liep het anders af. Het Sovjetleger vernietigde mij in 1945 als vermeend symbool van het fascisme. Ik belichaamde de Latijns-Romeinse wortels van het Moldavische volk en de Roemeense taal. Ze smolten mij om om er wapens van te maken.”
De film creëert zijn eigen werkelijkheid door momenten van interactie met de sculpturen in scène te zetten alsof het een roadmovie is – een reis door tijd en ruimte.
Ik kan me voorstellen dat het maken van een korte film als LUPA veel tijd kost. Het vraagt veel middelen en reizen. Wat was het meest uitdagende onderdeel van het realiseren van dit project?
Inderdaad, het was een zeer complex project dat meerdere jaren in beslag nam. Het onderzoek was intensief en het verkrijgen van filmvergunningen in musea en verschillende landen, evenals het organiseren van reizen, was zeer tijdrovend. Ik had echter een heel goed team en kreeg veel steun van instellingen in Rome, zoals de Villa Massimo van de Duitse Academie.
Geschreven door Wouter van den Eijkel
Dit jaar zal de culinaire hoek van Art Rotterdam weer gevuld worden met de ruige Franse sferen van het Rotterdamse begrip Café Marseille. Al sinds 2020 trotseert dit restaurant de net zo ruige Kruiskade, met als kapiteinen van het schip Derk Jan Wooldrik en Kris de Leeuw. Samen zijn ze ook wel bekend als de Double Trouble Horecagroep en hebben ze al behoorlijk wat successen op hun naam. De combinatie van een punk scheepskok en een clublegende [De Leeuw was mede-eigenaar van de legendarische club Bar], bleek een gouden te zijn. Zo is er de muzikale buurtkroeg Bar Alaska, die tegenwoordig de Rotterdamse Stoofboot laat rondvaren over de Maas en de bierbrouwerij Eurobrouwers, die sinds kort hun bier serveert in hun eigen sfeervolle Café de Wilde Mossel. Die laatste is trouwens niet ver gelegen van de echte parel, Marseille natuurlijk!
Menu Café Marseille
Voor het menu zijn Wooldrik en chef-kok Jona Haile afgereisd naar de stad waar het allemaal begon. Drie dagen lang zijn ze hun dag begonnen met een frisse duik om vervolgens met een frisse blik te kunnen zoeken naar de essentie van deze gecompliceerde stad. Dit resulteerde in een zeer cultureel diverse kaart. Denk aan Italiaanse ‘nduja en stracciatella over de Ombervis Carpaccio en de Noord-Afrikaanse smaak van Ras el Hanout in de mosselen. Net zoals de stad, is het restaurant een goede buur en proberen ze zoveel mogelijk samen te werken met de ondernemers in de buurt. Deze stijl is iets waar Wooldrik bekend om staat, zijn gerechten zijn altijd al een mengelmoes geweest van zijn herinneringen als scheepskok en de havensteden waar hij aan wal ging. Hier heeft hij een kookboek over geschreven, waar hij je meeneemt op cruise langs al deze pracht plekken, inclusief de bijbehorende, wilde verhalen.
Sinds hun korte uitstapje naar de grote stad hebben Wooldrik en Haile hebben de smaak zo goed te pakken dat ze binnenkort terug zullen reizen naar de grote stad, om hier hun krachten te bundelen en samen een boek te schrijven.
De eigenzinnige sfeer van het restaurant komt goed tot zijn recht in de grootte van Ahoy. Dit dankzij het werk van decorbouwer en setdresser Ben Zuydwijk. Hij verdiende zijn sporen in de filmwereld en won twee keer een Gouden Kalf, de laatste ontving hij voor Hardcore never dies (2023). ‘We werkten al eerder met hem samen voor een Baskisch pop-uprestaurant in Station Bergweg. Daarvoor ontwierp hij een Baskische punk bar, Bar Bilbao. ‘Het is iemand die een eigenzinnige kijk heeft en snel denkt,’ aldus Wooldrik.
Met veel plezier ontvangen Wooldrik en de Leeuw weer het publiek van Art Rotterdam / Unseen Photo. Kom proosten met een glaasje bubbel, een snelle oester of een warme lunch, tot daar!
Ook dit jaar kunnen bezoekers van Art Rotterdam rekenen op een inspirerend en gratis toegankelijk Talks programma. Reflections 2026 omvat een aantal boeiende artist talks, Q&A’s en lezingen over actuele onderwerpen, belicht door kunstenaars, curatoren, museumdirecteuren en andere experts uit het artistieke veld.
| Vrijdag 11.15 – 12.30 BK Informatie | Het kan ook anders | Artist Talk Een gesprek over kantelpunten in de beroepspraktijk van beeldend kunstenaars Kunsthistoricus Meta Knol gaat in gesprek met podcastmaker en filosoof Esther Didden over de BK-podcast Het kan ook anders, de podcast over kantelpunten in de beroepspraktijk van beeldend kunstenaars. Ook schuiven twee beeldend kunstenaars aan om te praten over kantelpunten in hun carrière, waaronder Prix de Romewinnaar 2025 Kevin Osepa en Linda Molenaar. Waar liepen zij tegen aan en hoe gingen zij daar mee om? Let op: aanmelden & tickets: bkinformatie.nl/aanmelden |
.
| Vrijdag 14.00 – 14.30 Rijksakademie | kunstenaar Guy Woueté en nieuwe directeur Rijksakademie Laurence Rassel in gesprek | *English spoken Kunstenaar Guy Woueté gaat in gesprek met Laurence Rassel, de nieuwe directeur van de Rijksakademie, over het werken binnen hybride instellingen die verschillende disciplines en continenten verbinden. Woueté was resident aan de Rijksakademie (2009–2010) en later advisor. Eerder werkten zij samen bij erg (ecole de recherche graphique) in Brussel, waar Rassel tien jaar directeur was en Woueté momenteel docent is. Een verdiepend gesprek over het belang van artistieke ontwikkeling en internationale uitwisseling. |
.
| Vrijdag 15.00 – 15.30 Amidst Cries from the Rubble: Art of Loss and Resilience Lecture Dr Laura Mueller, Deputy Director en curator Museum of International Folk Art, Santa Fe, New Mexico, USA | *English spoken Deze lezing onderzoekt de curatoriële ontwikkeling van Amidst Cries from the Rubble: Art of Loss and Resilience from Ukraine en de totstandkoming van de serie Wrapping Art—Art of Salvation van de Oekraïense fotografe Marta Syrko. Daarbij wordt aandacht besteed aan de manier waarop musea en curatoren tijdens conflicten een kans hebben om samen te werken met hedendaagse kunstenaars en het behoud van cultureel erfgoed te documenteren. Tegelijkertijd verleent de ernst van het onderwerp een diepgaande urgentie aan de kunstwerken, die fungeren als krachtige getuigenissen van veerkracht, culturele continuïteit en overleving. |
.
| Vrijdag 16.00-16.45 Kunstenaar Start – Panelprogramma over een onderzoek naar de effecten van de startsubsidie van het Mondriaan Fonds HKU en HTH Research deden in opdracht van het Mondriaan Fonds onderzoek naar de loopbaanontwikkeling van kunstenaars die een toekenning voor de regeling Kunstenaar Start of een voorganger daarvan hebben gekregen aan het begin van hun kunstenaarscarrière. De onderzoeksresultaten zullen gepresenteerd worden voor een breed publiek, met actieve betrokkenheid van studenten. |
.
| Vrijdag 17.00-18.00 Mondriaan Fonds Get a Grant event – The Prospects Edition Artist Talk en subsidievoorlichting | *English spoken Wanneer kan je subsidie aanvragen en hoe gaat dit in z’n werk? Speciaal voor studenten en startende kunstenaars organiseert het Mondriaan Fonds het Get a Grant event, een informatiebijeenkomst over subsidiemogelijkheden voor beginnende beeldend kunstenaars. Op vrijdag 27 maart (17.00–18.00 uur) licht een fondsmedewerker de Kunstenaar Start-regeling toe en deelt kunstenaar Jochem van den Wijngaard zijn ervaring met het aanvragen. Natuurlijk is er ook ruimte voor vragen en geven we je tips. Aanmelden kan hier. |
.
| Zaterdag 12.00 – 12.45 Talkshow Hugo Borst & Wilfried de Jong Te gast o.a.: Wim Pijbes, directeur Droom en Daad Hugo Borst en Wilfried de Jong hebben veel gemeen. Rotterdam, radio & televisie, het schrijverschap, de journalistiek. Ze verschillen ook. Wilfried is acteur, Hugo galeriehouder. Wilfried is de Polaroidman, Hugo verzamelt kunst. Nieuwsgierigheid en humor drijft dit gelegenheidsduo. Speciaal voor Art Rotterdam/Unseen Photo maken zij een bijzondere talkshow. Eén gast is al bekend. Wim Pijbes, flamboyant kunsthistoricus, directeur van Stichting Droom en Daad, een particulier cultuurfonds dat investeert in cultuur in Rotterdam. Wilfried en Hugo zullen ook een bekende fotograaf en een beeldend kunstenaar gaan bevragen. Zorg dat je er (op tijd) bij bent! |
.
| Zaterdag 13.00 – 13.30 Museumtijdschrift presenteert: een live-interview met Fiona Lutjenhuis Een interview met kunstenaar Fiona Lutjenhuis door Jeroen Junte, hoofdredacteur van Museumtijdschrift, het grootste kunstmagazine van Nederland. Lutjenhuis is finalist van de Prix de Rome 2026 en had in 2025 een solotentoonstelling in het Noordbrabants Museum. Tussen 2022 en 2024 was zij resident aan de Rijksakademie van Beeldende Kunsten. Op de beurs is het werk van de kunstenaar te zien bij Galerie Fleur & Wouter, New Art Section en Sculpture Park. |
.
| Zaterdag 14.00 – 14.30 Rijksakademie | Artist Talk / Q&A Kunstenaars Marieke Zwart en Dineke Blom | moderator: Evita de Roode Kunstenaar en Rijksakademie alum Marieke Zwart en kunstenaar Dineke Blom gaan met elkaar in gesprek naar aanleiding van Zwarts nieuwe boek ‘she saw i saw’, over het zichtbaar maken van de geboortezorg in de Bijlmermeer in Amsterdam. Ze spreken over het zoeken naar balans tussen afstand en nabijheid – op papier en daarbuiten. Hoe verhoudt een sociale praktijk zich tot artistieke overwegingen? Het gesprek wordt geleid door Evita de Roode. |
.
.
| Zaterdag 15.00 – 15.20 AVROTROS’ MUZE presenteert: De Muzen van Morgen I Michelle Piergoelam Artist Talk / Q&A Curator en kunstjournalist Lieneke Hulsthof gaat in gesprek met een veelbelovende, Nederlandse kunstenaar. In deze editie gaat ze in gesprek met kunstfotograaf Michelle Piergoelam, over hoe ze in haar werk verborgen geschiedenissen en culturele overleveringen in beeld brengt. |
.
| Zaterdag 15.30 – 15.50 AVROTROS’ MUZE presenteert: De Muzen van Morgen II Noa Zuidervaart Artist Talk / Q&A Curator en kunstjournalist Lieneke Hulsthof gaat in gesprek met een veelbelovende Nederlandse kunstenaar. In deze editie spreekt zij met kunstenaar Noa Zuidervaart over hoe hij in zijn werk complexe vraagstukken onderzoekt en vertaalt naar tekeningen, sculpturen en gevonden objecten, die samenkomen in gelaagde installaties. |
.
| Zaterdag 16.30 – 17.00 The Role of Women Artists in the Art World! | Conversation / Q&A Carolina Alfonso, kunstenaar en moderator in gesprek met Alejandra Castro Rioseco, oprichter/Executive Director, MIA ART Collection | *English spoken Het is van fundamenteel belang om het bewustzijn over gendergelijkheid in de kunstwereld te vergroten. Professionele en particuliere instellingen moeten samenwerken om niet alleen tentoonstellingsruimtes te creëren, maar ook reflectieruimtes die de perspectieven van het maatschappelijk middenveld en academische instellingen verenigen met die van kunstenaars, curatoren, verzamelaars en galeries. MIA ART Collection investeert in en vergroot de zichtbaarheid van vrouwelijke kunstenaars in de kunstwereld, door netwerken en kanalen voor ondersteuning en hulp te creëren voor vrouwelijke professionals in de kunst. |
.
| Zondag 12.00 – 12.30 South Forward – DHB Art Space The City Through Us | Artist Talk / Q&A | *English spoken Sluit aan bij curator Jeanthalou Haynes en de kunstenaars van DHB Art Space – South Forward voor een interactieve artist talk over kunst, buurtkennis en duurzaamheid in Rotterdam-Zuid. In elke stad dragen mensen en lokale initiatieven bij aan de toekomst van hun wijk, vaak buiten het zicht van het grote publiek. Via verhalen en materiaal samples van de kunstwerken nodigen we het publiek uit te ontdekken hoe kunstenaars deze verhalen zichtbaar maken en hoe kunst, geworteld in de stad, kan bijdragen aan een duurzamere toekomst. Presentatie tevens te zien in DHB Art Space booth J 04. |
.
| Zondag 13.00 – 14.00 From Carbon Footprint to Collective Action: Galleries, Fairs, and Artists in a Warming World | Lezing en aansluitend 13.30: Paneldiscussie | *English spoken In tijden van klimaatcrisis heeft de kunstwereld zowel de kans als de verantwoordelijkheid om haar carbon footprint te verkleinen. In deze sessie, georganiseerd door de Nederlandse Galerie Associatie, presenteert de Gallery Climate Coalition haar internationale initiatieven en concrete strategieën voor CO₂-reductie binnen tentoonstellingen, transport, reizen en productie. In het aansluitende panelgesprek 13.30 – 14.00 bespreken een kunstenaar, galeriehouder en kunstbeursvertegenwoordiger hoe collectieve verantwoordelijkheid kan leiden tot meetbare impact en duurzame, structurele verandering binnen de Nederlandse kunstsector. |
.
| Zondag 15.00 – 15.20 uur AVROTROS’ MUZE presenteert: De Muzen van Morgen III Dakota Magdalena Mokhammad Artist Talk / Q&A Curator en kunstjournalist Lieneke Hulsthof gaat in gesprek met een veelbelovende Nederlandse kunstenaar. In deze editie spreekt zij met kunstenaar Dakota Magdalena Mokhammad over haar zoektocht naar identiteit, spiritualiteit, lichaam en gender. En hoe deze vorm krijgen in haar wandtapijten en installaties. |
.
| 15.30-15.50 AVROTROS’ MUZE presenteert: De Muzen van Morgen IV Chris Nelck Artist Talk / Q&A Curator en kunstjournalist Lieneke Hulsthof gaat in gesprek met een veelbelovende Nederlandse kunstenaar. In deze editie spreekt zij met kunstenaar Chris Nelck, wiens uiteenlopende praktijk wordt gekenmerkt door humor en intellectuele scherpte en wordt gevoed door een trans- en queerperspectief. |
.
| Zondag 17.00 – 18.00 Kunstinstituut Melly presenteert Suitcase Economy Informal Economy (Barter space) | *Nederland en Engels gesproken Kunstenaar Riet Wijnen brengt Suitcase Economy naar de beurs. Met deze experimentele kantine ontwikkelt ze een methode om alledaagse contexten in onder andere Limburg, Zuid-Korea en Zuid-Afrika te verbinden via geschiedenissen van conservering en fermentatie. Riet nodigt bezoekers uit om in relatie tot deze interesse zelfgemaakte conserven, recepten, ingrediënten voor cultuurspecifieke gerechten, of geld mee te brengen om te ruilen voor Suitcase Economy producten. Door middel van onderhandeling wordt met economische modellen geëxperimenteerd. Meer informatie: kunstinstituutmelly.nl |
Dat het werk van Daphne van de Velde te zien is op Unseen Photo is begrijpelijk. Het resultaat van haar werk zijn foto’s en sculpturen gemaakt van foto’s. Tegelijk doet het geen recht aan de breedte en eigenzinnigheid van Van de Veldes praktijk. Aan de resultaten gaan namelijk een performance en een videoregistratie vooraf. Dit procedé en de associatieve beeldbewerking die daarop volgt, zorgen ervoor dat Van de Veldes werk zich niet laat vastpinnen of vergelijken met dat van anderen. Het staat op zichzelf.
De persoon op de foto’s is Van de Velde zelf. Het zijn stills van de registratie van een performance. Die beelden drukt ze af, vervolgens scheurt of buigt ze die precies op zo’n manier dat de spanning die ze als danser voelde ook terugkeert in het beeld.
Op een foto uit haar nieuwste serie Penthesilea zien we haar in het water liggen met haar armen wijd gespreid en het silhouet van haar lichaam. De inhoud, haar torso en gezicht, scheurde ze eruit. Dat deel van het papier kom als een krul het platte vlak uit. De spanning is voelbaar.
In de sculptuur Crossing herken je de beweging van een danser. Een opgeheven knie in een bruine tunica. Ook hier ontbreekt een deel van het lichaam: het gezicht. Onthullen en verbergen is een centraal thema in het werk van Van de Velde. In Penthesilea koppelt ze dit aan de mythe van deze Amazone-koningin die in een door mannen gedomineerde wereld koos voor liefde in plaats van onverschilligheid. We spraken Daphne van de Velde over haar nieuwe serie en unieke werkwijze.
Werken uit de serie Penthesilea van Daphne van de Velde zijn te zien op Unseen Photo in de stand van Black Swan Gallery.
Op Art Rotterdam is werk te zien uit je nieuwe serie Penthesilea. Ik denk dat niet iedereen de mythe van deze Amazone-koningin meteen paraat heeft. Hoe kwam juist dit verhaal op je pad en waarom besloot je hierover werk te maken?
Door de afwijkende namen in de Griekse mythen lijkt alsof wij over een heel andere tijd praten, maar inhoudelijk gaan ze ook over onze tijd: hoe gaan wij met onszelf en elkaar om, en hoe verhouden wij ons tot de wereld waarin wij leven. Wat mij in de teksten aanspreekt is dat ze zijn ontdaan van alle irrelevante informatie die onze tijd kenmerkt.
Penthesilea was mij opgevallen doordat zij zich manifesteert als vrouw in een door mannen gedomineerde wereld. Ik bewonder haar moed om haar pantser af werpen, uit haar zelfgekozen gevangenis te stappen en van onverschilligheid op liefde over te gaan. In mijn nieuwste serie kunstwerken loop ik een stukje met haar mee, maar neem soms ook een eigen afslag.
Op de beurs krijgen we straks het eindresultaat te zien van een drietrapsraket: dans, performance-fotografie-sculptuur. Kan je uitleggen hoe je te werk gaat?
Zelf deel ik mijn werk niet zo in, ik kies het medium dat het best past bij wat ik met een bepaald kunstwerk wil zeggen, maar ik begrijp wel wat je bedoelt. Door mijn achtergrond in contemporaine dans, en diploma’s in Fine Arts, in Architectuur en in Autonome Fotografie, is mijn werk geworteld in ruimtelijk bewustzijn en lichamelijke beweging. Ik beweeg me tussen fotografie, performance en sculptuur om deze grensovergangen te verkennen. Mijn eigen lichaam fungeert zowel als onderwerp, als instrument, als drager én als stem.
Wat heb je nodig om jouw werk te maken?
Om kunst te maken heb ik vijf dimensies nodig, de eerste drie om een werk ruimtelijk te maken, aangevuld met tijd en plaats. Met name het begrip ‘tijd’ is belangrijk in mijn werk, omdat mijn werk een verhalend karakter heeft. Alleen al door de titel van de serie, Penthesilea.
Kan je dat toelichten?
Je hebt tijd nodig om een performance te bekijken. Dat speelt bij een foto niet, daar krijg je alle informatie in een keer. Een sculptuur zit daar tussenin, je hebt tijd nodig om het van alle kanten te bekijken. Dat het toch aan het eind van die drietrapsraket staat komt doordat ik mijn kunst voor publiek maak, en het publiek heeft natuurlijk niet altijd de beschikking over een performance van mij.
Je noemde ook de plaats waar je werk te zien is. Bepaal je dat van geval tot geval, van locatie tot locatie?
De locatie in ook belangrijk. Voor Art Rotterdam komt de sculptuurvorm het dichtst bij wat in wil zeggen in relatie tot het publiek wat daar rondloopt. Binnenkort is mijn werk te zien op een tentoonstelling in het EYE filmmuseum in Amsterdam, daar komen mijn films als medium het best tot hun recht. Op plekken waar ik het publiek wel in de ruimte kan ontmoeten en er daarvoor genoeg ruimte is, werkt een performance goed.
In mijn proces bevries ik in feite meerdere malen de tijd. Het moment dat ik een still neem uit een performance is het eerste moment. Om de spanning van het lichaam te verbeelden die ik als danser in mijn lichaam voel, vervorm ik het tweedimensionale vlak van de foto tot een driedimensionaal vlak. Dit doe ik door aan het vlak te trekken of te duwen – soms tot het kapot gaat – , waarbij ik op deze manier sommige delen van het lichaam laat verdwijnen en ik andere delen juist naar voren laat komen. De registratie van de uiteindelijke sculptuur is in sommige gevallen nog een derde bevriezing, omdat ik dan de richting van het licht nog mee kan nemen.
Tijdens de opening van het PhotoBrussels Festival (eind. januari, red.) deed ik een performance waarbij ik de beeltenis van mijn lichaam op een levensgrote foto van 2,5 meter hoog ontmoet en bewerk met mijn lichaam totdat er een sculptuur over blijft. Dans en het vervormen van de foto verweef ik en dat kan ik hier letterlijk aan het publiek laten zien.
In de serie Penthesilea zie je dat ook terug in de manier waarop de werken worden gepresenteerd. Een aantal sculpturen bestaat uit gevouwen fotopapier. Andere werken zijn gescheurd. In beide gevallen zijn de afbeeldingen niet in zijn geheel te zien. Mijn werkwijze is in hoge mate associatief. Op het moment dat ik het maak, kies ik de beste vorm voor een kunstwerk.
Hoe zou je het thema van je werk beschrijven?
Inhoudelijk gaat mijn werk gaat over het onthullen en het verbergen van het lichaam, over blootstelling en bescherming. Dat is waarom ik het lichaam nooit in zijn geheel laat zien, maar delen belangrijk maak en delen laat wegvallen door ze letterlijk weg te nemen of ze in de schaduw te plaatsen.
Je galeriehouder vertelde mij dat je ooit een timide persoon was en dat dans je hielp om jezelf een houding te geven. Dat sluit aan bij het thema onthullen en verbergen van het lichaam. Als iemand beweegt, krijg je nooit alles tegelijk te zien.
Iedereen heeft een eigen manier van communiceren. Er is een tijd in mijn leven geweest waarin ik mij heel moeilijk in woord kon uitdrukken. In die tijd werd dans voor mij een manier was om toch iets te kunnen zeggen, een bijna verslavende manier.
Mijn vorm van communicatie was aanvankelijk contemporaine dans en vervolgens fotografie. De laatste jaren combineer ik beide, vanuit een persoonlijk verhaal. Voor mij is het maken van mijn kunst nu nog steeds een manier om te communiceren. De kunstwerken geven weliswaar mijn emoties weer, zoals liefde en de angst daarvoor, maar gaan niet exclusief over mij. Ze gaan over gevoelens die wij als mens allemaal hebben.
Je werk staat op zichzelf in die zin dat het niet verwijst naar andere kunstenaars. Zijn er kunstenaars waarmee je je verwant voelt?
Ik houd van kunstenaars die hun eigen verhaal willen vertellen, ongeacht de vorm of de inhoudelijke consequenties die daaraan verbonden zijn. In die zin heb ik veel waardering voor de muziek van PJ Harvey die bij elk muziekproject een muzieksoort gebruikt die daarbij past. Haar muziek is in die zin cumulatief en vergelijkbaar met mijn kunst. Ieder project staat op zichzelf, maar staat wel op de schouders van eerdere projecten. Steeds dezelfde kunst of muziek maken is voor mij niet interessant. Als ik het al gedaan heb mist het elke urgentie voor mij.
Een andere kunstenaar waarvoor ik veel waardering heb, is de veel te vroeg overleden Brits-Irakese architecte Zaha Hadid. Met haar beroemd geworden uitspraak “There are 360 degrees, so why stick to one?” verwoordde ze haar visie op architectuur waarin de mogelijkheden van materialen en vormen oneindig zijn niet gebonden aan de veel gebruikte rechte hoek van 90 graden. Zo benader ik mijn kunst ook. Ik houd van materiaalonderzoek en verbindingen die in eerste instantie niet mogelijk lijken, dan ga ik net zo lang proberen tot ik een oplossing gevonden heb, waardoor het wel kan.
Je noemde eerder al dat Penthesilea als vrouw in een door mannen gedomineerd wereld leeft, de voorbeelden die je zojuist geeft als verwante kunstenaars zijn allebei vrouw. Zit er een feministische kritiek in jouw werk?
Penthesilea is geen ideaalbeeld volgens de mannelijke blik, maar een feilbaar vrouwelijk personage. Ze inspireerde me te tonen hoe het conflict tussen verlangen en zelfbeheersing nog steeds voortduurt. Ondanks de vrouwenemancipatie schuilt het vrouwelijke verlangen onder de oppervlakte. Penthesilea verbeeldt het geladen moment waarop een innerlijke grens wordt overschreden en het innerlijke naar buiten breekt.
Met mijn werk wil ik inderdaad een lans breken voor de vrouwelijke kracht, maar mijn werk is absoluut niet man-onvriendelijk bedoeld. Wel geloof ik in een fundamenteel verschil tussen vrouwen en mannen: hoe ze denken, voelen en handelen. In elk mens zit in meer of mindere mate een deel vrouwelijkheid en mannelijkheid. Voor mij bestaat er dan ook niet zoiets als mannelijke of vrouwelijke kunst. Wel bestaat er zoiets als uitgaan van jouw eigen kracht, en dat is bij mij mede de kracht die ik ondervind van het vrouw-zijn en het durven uitkomen voor je vrouwelijke grenzen én verlangens.
Is er een project dat je graag in de toekomst zou willen oppakken?
Ik zou heel graag het ruimtelijke werk dat ik op Art Rotterdam laat zien in metershoog formaat uitgevoerd zien. Door de schaal kan het publiek zich dan optimaal tot het kunstwerk verhouden.
Door een subsidie die ik afgelopen jaar van de Provincie Gelderland heb ontvangen, kon ik een techniek ontwikkelen die het mogelijk maakt om mijn fotosculpturen levensgroot te maken en vormvast te houden, zodat dit nu mogelijk gaat zijn.
Mijn grootste droom is om mijn sculpturen in een monumentale museumruimte te tonen waar ik ze kan combineren met mijn films en mijn performances voor een totaalbeleving van mijn werk. Maar buiten op pleinen en in parken werkt ook, want dan kan ik het directe karakter van mijn werken combineren met het directe karakter van publieke ruimtes.
Geschreven door Wouter van den Eijkel
Dagelijks 12.00 en 16.00 u | gratis, aanmelden op de beurs volgens vol=vol
Tijdens de aankomende editie verzorgt Art Rotterdam dagelijks rondleidingen voor bezoekers van de beurs. Deze bieden zowel beginnende kunstliefhebbers als ervaren kunstkenners nieuwe perspectieven op de diversiteit en hoogtepunten van de beurs. Bevlogen kunstprofessionals maken op toegankelijke wijze inzichtelijk welke bijzondere verhalen schuilgaan achter zowel het kunstwerk als de maker.
Zaterdag 28 maart | 12.00-12.45 u
Speciaal voor deze gelegenheid interviewen zij o.a. Wim Pijbes
Hugo Borst en Wilfried de Jong hebben veel gemeen. Rotterdam, radio & televisie, het schrijverschap, de journalistiek. Ze verschillen ook. Wilfried is acteur, Hugo galeriehouder. Wilfried is de Polaroidman, Hugo verzamelt kunst. Nieuwsgierigheid en humor drijft dit gelegenheidsduo. Speciaal voor Art Rotterdam/Unseen Photo maken zij een bijzondere talkshow. Eén gast is al bekend. Wim Pijbes, flamboyant kunsthistoricus, directeur van Stichting Droom en Daad, een particulier cultuurfonds dat investeert in cultuur in Rotterdam. Wilfried en Hugo zullen ook een bekende fotograaf en een beeldend kunstenaar gaan bevragen. Zorg dat je er (op tijd) bij bent!
Galleria Doris Ghetta uit Italië toont in de New Art Section van Art Rotterdam een solopresentatie met werk van Shivangi Kalra. In haar schilderijen nodigt ze de kijker uit om haar innerlijke wereld binnen te stappen: een wereld die heel persoonlijk is, maar tegelijk aan iets universeels raakt. Haar werken laten zich lezen als geconcentreerde studies naar herinnering, intimiteit en sociale verhoudingen. De New Art Section, gecureerd door Övül Ö. Durmuşoğlu, is gereserveerd voor solopresentaties van opkomende kunstenaars met een spannende en inhoudelijk doordachte praktijk.
Shivangi Kalra werd in 1998 geboren in Delhi. Ze studeerde Schilderkunst aan de College of Art in Delhi en studeerde in 2024 cum laude af aan het Frank Mohr Instituut in Groningen, na een uitwisseling aan Uniarts Helsinki. In datzelfde jaar ontving ze de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst. Tegenwoordig verdeelt ze haar tijd tussen Amsterdam en India, twee contexten die doorwerken in haar schilderijen.
Kalra’s dromerige en mysterieuze schilderijen zeggen iets over de manieren waarop herinnering en waarneming soms door elkaar heen lopen. De kunstenaar schildert meestal geen duidelijk omlijnd verhaal, maar toont gefragmenteerde situaties waarin net iets is gebeurd, of op het punt staat te gebeuren. Als een mentale ruimte die ze zorgvuldig, element voor element inricht, soms bijna geënsceneerd als een toneelstuk. Tegelijkertijd maakt ze het tafereel zelden expliciet. In haar composities zien we bijvoorbeeld interieurs, terrassen en theatrale elementen, maar ook referenties naar overdadige feesten uit haar jeugd. Voor Kalra vormen die feesten een microkosmos waarin sociale verhoudingen en subtiele, ingesleten codes zichtbaar worden, bijna als een performance. Tegelijkertijd is er ruimte voor oprechte verbondenheid. Ze probeert in feite te doorgronden wat er gebeurt wanneer mensen samenkomen in een dergelijke context. Als een maatschappij in het klein, gevangen in een beeld dat evenveel prijsgeeft als achterhoudt.
Wat opvalt in haar werk is de manier waarop ruimtes een psychologische lading krijgen. Veel van haar taferelen spelen zich af in de stad waar ze opgroeide, die in de afgelopen decennia ingrijpend van gedaante is veranderd, net als het sociale landschap. Toch vormt de stad meer een ruimte voor haar herinneringen dan een letterlijk decor. Feestelijke tafels staan soms in ogenschijnlijk warme woonkamers, soms verschuiven ze naar terrassen of buitenruimtes. Soms zien we een meubelstuk dat net iets te nadrukkelijk aanwezig is. Personages verschijnen in motion blur, zijn alleen zichtbaar als autonome hand of als dubbel spiegelbeeld, vormen een onheilspellende schaduw in een hoek, verdwijnen deels achter rook of gordijnen, zijn gezichtsloos of lossen op in hun omgeving. Soms worden figuren in haar composities ingelijst door een raam, terwijl je blik als kijker soms wordt tegengehouden door de spijlen van een balkonhek. In andere schilderijen zijn mensen juist opvallend afwezig. Dieren duiken regelmatig op: schimmen van honden, tafelpoten die aan paardenbenen doen denken, tijgervloerkleden die tot leven lijken te komen.
De kunstenaar stuurt je oog langs opvallende, net niet kloppende zichtlijnen en veelbetekenende details, waaronder foto’s aan de muur die alleen maar meer vragen oproepen. Je voelt de stiltes, het uiterlijke vertoon, de frictie en de onuitgesproken hiërarchieën: de sociale spelregels en verhoudingen tussen wat van mannen en vrouwen wordt verwacht. Alsof je kijkt naar een geladen maar onstabiele herinnering die in de loop van de tijd van vorm is veranderd, met een interne logica die alleen een droom kan hebben. Kalra zei daarover, in de context van de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst: “Ik ben meer gaan schilderen naar herinneringen en ben de verwarring die daaruit kan ontstaan gaan omarmen.” De resulterende werken hebben iets onheilspellends en melancholisch, met een onscherp randje door de toevoeging van humor en een mate van absurdisme.
Het werk van Shivangi Kalra was de afgelopen jaren onder meer te zien in het Groninger Museum, het Chabot Museum, het Koninklijk Paleis Amsterdam, Method in Mumbai en het Museum of Goa. Later dit jaar presenteert de kunstenaar een solotentoonstelling in het Drents Museum in Assen.
De presentatie van Shivangi Kalra zal tijdens Art Rotterdam (27-29 maart in Rotterdam Ahoy) te zien zijn in de New Art Section, gepresenteerd door Galleria Doris Ghetta.
Geschreven door Flor Linckens
Op het eerste gezicht word je vrolijk van het kleurrijke werk van Vuyo Mabheka. De combinatie van frisse kleuren, naïeve kindertekeningen en uitgeknipte foto’s zijn easy on the eye. Maar dat beeld houdt geen stand. Met ieder werk dat je ziet, stel je het bij. Je ziet dezelfde foto’s terugkomen, en dezelfde getekende figuren opduiken. Mabheka vertelt in zijn fotocollage’s hoe het is om als zwart persoon op te groeien in een township in post-Apartheid Zuid-Afrika. Een zeer gelaagd en breekbaar verhaal, omgeven door schaamte en wantrouwen, dat zelden wordt verteld.
Het werk van Vuyo Mabheka is te zien op Unseen Photo in de stand van Afronova.
Mabheka’s serie heet Popihuise, een verbastering in het Xhosa van het Afrikaanse pophuis (poppenhuis). Hij voegde de e aan het einde toe om het woord Engels te laten klinken. De naam verwijst naar de oorspronkelijke functie van de tekeningen. Het was zelfgemaakt speelgoed. Mabheka gebruikte ze namelijk als bordspel als zijn jongere zusje vriendinnetjes naar huis meenam.
Vuyo Mabheka (Zuid-Afrika, 1999) werd geboren in de Oost-Kaap. Samen met zijn moeder en jongere zus verhuisden ze regelmatig; naar plekken waar zijn moeder werk kon vinden. Uiteindelijk streken ze neer in Thokoza waar ze inwoonden bij hun oma. Hun vader was buiten beeld en hun moeder vooral aan het werk. Toen zijn grootmoeder overleed kwam de opvoeding van zijn jongere zus vooral bij Mabheka te liggen. Afronova’s Emilie Demon omschrijft het als een instabiele omgeving, eentje waarin veel neerkwam op het improvisatievermogen en de overlevingsdrang van een minderjarige.
Om van een instabiele jeugd tot bricolage-kunst te komen, moest er nog veel gebeuren. Demon woont en werkt in Johannesburg. Naast haar galerie is de Japans-Franse al tien jaar als mentor betrokken bij het fotografieproject Of Souls and Joy in Thokoza, dat wordt gerund door de fotograaf Jabulani Dhlamini. Naast een fotocursus biedt het project ook handvatten om te leren reflecteren op en praten over traumatische ervaringen. ‘De afgelopen tien jaar heb ik veel geleerd’, vertelt Demon aan de telefoon. ‘Aanvankelijk waren de deelnemers wantrouwig. Wat komt iemand als ik daar doen? Wat wil ze van ons, was de houding. Het kostte dan ook veel tijd om hun vertrouwen te winnen.’
‘Praten over traumatische ervaringen kost altijd veel tijd, maar voor zwarte Zuid-Afrikanen is dat waarschijnlijk nog moeilijker. Zij voelen zich niet gezien. Daarom wilde ik er een safe space van maken – een plek waar je leert over fotografie en je eventueel kan praten over je trauma’s.’
Het bleek een opgave om recht te doen aan gelaagdheid van het werk en de oorspronkelijke functie van de tekeningen, vertelt Demon. Niet alleen omdat veel van de vellen aan twee kanten betekend zijn, maar vooral omdat de verhalen die ermee worden verteld uiterst persoonlijk zijn.
Zo keert de vaderfiguur keert in meerdere gedaanten terug, een keer met de tekst I’m Proud ter hoogte van zijn ogen, zijn arm om een uitgeknipte foto van een vijfjarige Mabheka heengeslagen. Dan weer als politieagent die een jonge Mabheka helpt oversteken.
In iGumbi Lam zien we een Mabheka als kleuter in een slaapkamer op bed zitten. Op de wand staan steekwoorden. Waar de belevingswereld van de gemiddelde 5-jarige in een stabiele omgeving waarschijnlijk zaken bevat als voetballen, Pokemon, Nintendo en [naam huisdier], is de woordwolk bij Mabheka stukken grimmiger: politie, familie, love, dad, hero, doctor. Onder in beeld is op een wekker de datum te zien: Fri / 13.
Daarnaast zitten er elementen in die je mythologiserend zou kunnen noemen. In Top Zinto verandert een golfplaten hut in een kleurrijk huis, en in Imbali Yesizwe wordt een huis zonder ouders een plek van verlossing voor een natie.
Om aan al deze zaken recht te doen kozen Mabheka en Demon ervoor om kleine verschillen tussen de editienummers toe te staan. Iedere collage keer net iets anders is. De tekening blijft telkens hetzelfde, maar de foto’s zijn per editie anders omdat ze met de hand worden uitgeknipt. Ook kan de keuze verschillen. ‘Deze aanpak past goed bij het werk’, aldus Demon.
In 2024 nam Emilie Demon het werk van Vuyo Mabheka mee naar Paris Photo. Dat werd een doorslaand succes – het werk was binnen een paar dagen uitverkocht. Ook publiceerde de bekende Franse uitgever van fotoboeken Chose Commune een boek over de serie. Het veranderde Mabheka’s leven; hij reisde sindsdien naar veel voor zijn werk en bezocht onder meer Zwitserland, Frankrijk, België en Italië. Binnenkort vertrekt hij naar Japan. We hebben nog maar het begin gezien, zegt Demon vol vertrouwen aan de telefoon. ‘His peach is so ready now’.
Geschreven door Wouter van den Eijkel
