Coming soon
Coming soon
Selecteer type
Tijdens Art Rotterdam, voor het eerst in Rotterdam Ahoy, vindt de 13e editie plaatst van Prospects met het werk van maar liefst 116 startende kunstenaars. Het Mondriaan Fonds organiseert de tentoonstelling Prospects jaarlijks om de zichtbaarheid van startende kunstenaars een extra impuls te geven. Door de nabijheid van Art Rotterdam kunnen kunstprofessionals en verzamelaars, maar ook een brede groep geïnteresseerden kennismaken met het werk van deze veelbelovende kunstenaars.
Curatoren Johan Gustavsson & Louise Bjeldbak Henriksen over de 2025 editie:
”De nieuwe locatie in Rotterdam Ahoy biedt vernieuwende mogelijkheden voor de grootste editie van Prospects tot nu toe. De dynamische en eclectische groep kunstenaars, geselecteerd op basis van hun uitzonderlijke talent, omvat pas afgestudeerden tot doorgewinterde deelnemers aan vooraanstaande internationale tentoonstellingen. Deze 13e editie viert een breed scala aan perspectieven, met werken die zich verdiepen in thema’s als identiteit, saamhorigheid en onze veranderende relatie met de natuur en geschiedenis, terwijl ze ook de formele grenzen van de hedendaagse media verleggen. Het is een voorrecht om zo’n diverse groep in een tentoonstelling bij elkaar te mogen brengen, die de rijkdom van het hedendaagse kunstlandschap in Nederland weerspiegelt.”
In gesprek met Diego Diez over zijn galerie, ambities en presentatie op Art Rotterdam
Diez Gallery doet voor de tweede keer mee aan Art Rotterdam. De jonge Amsterdamse galerie timmert aan de weg met een uitdagende programmering en gedurfde presentaties op grote buitenlandse beurzen. Dit jaar staat Diez Gallery in de Main Section. We spraken oprichter Diego Diez over zijn galerie, zijn ambities en plannen voor de komende editie van Art Rotterdam.
‘We bestaan binnenkort drie jaar’, vertelt Diego Diez in de achterruimte van zijn galerie in Amsterdam West. ‘Ik zag kansen voor mijn galerie, omdat er in Amsterdam geen galerie was met dezelfde ambitie of projecten die ik voor mijn galerie wil tonen.’ In relatief korte tijd wist hij naam te maken. Niet zozeer in Nederland, want Diez programmeert namen die vooral over de grens bekendheid genieten.
De Spaanse Rietveld-alumnus nam deel aan gerenommeerde beurzen als Frieze, Liste en ARCO. Daar viel hij op met gedurfde presentaties. Zo toonde hij maar liefst 365 tekeningen van Sands Murray-Wassink in zijn stand en wist hij op Liste de aandacht te grijpen door de presentatie van Ian Waelder met een architectonische ingreep om te bouwen tot een kleine museumpresentatie.
Geld of financieel gewin staan daarbij niet voorop voor Diez, die zijn plannen met grote helderheid uit de doeken doet. ‘De kunstbeurzen die ik doe en de stappen die ik zet, moeten een doel dienen. Een kunstbeurs doen alleen om een kunstbeurs te doen, is gewoon een verspilling van tijd en energie’. Diez’ doel is het vergroten van de naamsbekendheid van zijn galerie en het plaatsen van een werk in een grote particuliere of publieke collectie.
A leap of faith
Eind maart staat Art Rotterdam op de rol. Waar Diez vorige editie een booth had in de New Art-sectie, is hij ditmaal te vinden in de Main Section. Omdat de vorige editie vanuit commercieel oogpunt succesvol was – Diez verkocht al het werk dat hij had meegenomen – kijkt hij ernaar uit om terug te keren op Art Rotterdam en verschillende aspecten van mijn programma in de Main Section te laten zien.”
‘Ik ben nog niet bekend bij een grote groep verzamelaars, conservatoren en bedrijfscollecties in Nederland. Mijn doel is om mijn toewijding aan deze scene, stad en land te tonen en te laten zien dat ik ervan overtuigd ben dat Amsterdam een goede plek is voor mijn galerie. Daarvoor wil ik mijn visie en de visie van mijn kunstenaars aan het Nederlandse publiek laten zien. Art Rotterdam is de beste plek om die erkenning te krijgen.” Daarom besloot ik dit jaar een sprong in het diepe te wagen – a leap of faith – en deel te nemen aan de Main Section.’
Om zijn plan te laten slagen wil Diez het beste werk van zijn beste kunstenaars bemachtigen voor Art Rotterdam. Dat klinkt misschien als een open deur, maar bijvoorbeeld Ian Waelder heeft vlak voor de beurs een solotentoonstelling bij Carlier | Gebauer in Berlijn. Om nieuw werk te krijgen, is dus enige overtuigingskracht nodig van de kant van Diez. “Ik benader mijn kunstenaars en leg het belang van deze stap voor mij uit. Ik moet de mensen in Nederland laten zien dat ik het beste kan brengen van een van mijn belangrijkste kunstenaars. De meeste werken die ik krijg, zullen nieuw werk zijn dat speciaal voor de beurs is gemaakt.”
Tilde
Diez’ benadering van zijn metier gaat terug op zijn vorige rol als leider van de non-profit kunstruimte Tilde die hij tussen 2019 en 2022 runde. Diez toonde onder meer bekende namen als Francisco de Goya y Lucientes, Laure Prouvost en Moyra Davey. ‘Er is meer mogelijk als je een non-profitruimte hebt en geen galerie, ook met bekendere kunstenaars, want er zijn geen conflicterende commerciële belangen’, aldus Diez. Tegelijk stelde het hem in staat een groot netwerk van kunstenaars en curatoren op te bouwen.
Tilde was gehuisvest in Diez’ Amsterdamse tweekamerappartement. Het betekende dat de samenwerkingen zeer persoonlijk waren, er was doorlopend overleg met de kunstenaars, dat begon bij wijze van spreken al tijdens het ontbijt. ‘Alle kunstenaars waarmee ik werk zijn gepassioneerd over kunst, het maken ervan en de kunstgeschiedenis. Het werk dat ik toon moet een zekere politieke of sociale relevantie hebben of in relatie staan tot de kunstgeschiedenis.’
Diez werd op het spoor gezet van deze organische manier van werken door zijn vriendin Marja Bloem, de geliefde van wijlen Seth Siegelaub, een van de hoofdrolspelers van de vroege conceptuele kunst. Siegelaub had eind jaren ’60 een galerie in New York die zich onderscheidde door baanbrekende presentatievormen. Het retrospectief over Siegelaub in het Stedelijk Museum in 2015 was voor Diez een eye opener: ‘Hij deed dingen met passie. Al snel realiseerde hij zich dat de hedendaagse kunstwereld niets voor hem was, dus stopte hij met zijn galerie. Zijn werkwijze heel natuurlijk op me over. Zeker voor werk dat op dat moment niet in en vogue was.’
Art Rotterdam
Opvallend aan de programmering van Tilde was de combinatie van hedendaagse kunstenaars met gevestigde namen, zoals de combinatie van de nog jonge Nora Turato met Lilly van der Stokker. Iets soortgelijks wil Diez op Art Rotterdam gaan doen. Ditmaal geen architectonische ingreep, maar een elegant samenspel van hoogwaardig werk uit de secundaire markt, dat Diez aankoopt met Paul van Esch, met hedendaags werk van Ian Waelder, Jessica Wilson of Rasoul Ashtary. Diez wil ze groeperen rond 3 grote thema’s uit de kunstgeschiedenis: geschiedenis en identiteit, het portret en abstractie.
‘Vanwege het belang van de kunstgeschiedenis voor mijn kunstenaars, is het heel goed om ze in context te plaatsen. Veel mensen kennen mijn kunstenaars nog niet, omdat ze niet in Nederland tentoonstellen. Daarom toon ik ze samen met een gevestigde naam.’
Een tipje van de sluier kan Diez al oplichten: voor het thema geschiedenis is het plan om een werk van Anselm Kiefer, die op dat moment een tentoonstelling heeft in zowel het Stedelijk Museum als in het Van Gogh, te presenteren naast werk van Ian Waelder.
Geschreven door Wouter van den Eijkel
Tijdens Art Rotterdam (28-30 maart 2025 in Rotterdam Ahoy) presenteert Wouters Gallery uit Brussel het werk van Elen Braga in de New Art Section, die werd gecureerd door Övül Ö. Durmuşoğlu. De visuele aantrekkingskracht van Braga’s werk misleidt de kijker: haar werken ogen aanvankelijk speels en kleurrijk, maar onthullen bij nadere observatie een gelaagdheid die getuigt van buitengewoon scherpe en kritische reflectie. Ze verweeft daarbij politieke thema’s, verhalen over machtsverhoudingen en persoonlijke herinneringen tot krachtige narratieven.
Elen Braga staat bekend om haar multidisciplinaire en conceptueel gelaagde praktijk, waarin installatie, sculptuur, video, textiel en performance centraal staan. Ze verkent daarmee thema’s als kracht, machtsrelaties, ambitie en veerkracht, waarbij ze persoonlijke ervaringen en lokale verhalen verweeft met grotere universele thema’s en de actualiteit. Daarnaast put Braga inspiratie uit mythes, massacultuur, folklore, religie en culturele tradities uit zowel België als Brazilië, en onderzoekt ze hoe deze voortleven in ons dagelijks handelen en onze overtuigingen. De kunstenaar is in het bijzonder geïnteresseerd in bepaalde paradoxen en ambiguïteiten die daarbij ontstaan en hoopt met haar werk een dialoog op gang te brengen.
Soms herinterpreteert Braga een bepaalde geschiedenis als een daad van verzet tegen de officiële geschiedschrijving. Door haar eigen leven en ervaringen als uitgangspunt te nemen, waaronder een busongeluk dat ze als kind overleefde, creëert Braga een intieme dialoog tussen het persoonlijke en het politieke of het collectieve. Haar werk sluit vaak nauw aan bij de specifieke context van de locatie waar het wordt getoond en wordt regelmatig gepresenteerd in de openbare ruimte.
De kunstenaar maakt gebruik van materialen als textiel (waaronder handgetufte wandtapijten), keramiek, metaal, taal of haar eigen lichaam. Voor Braga is het maakproces haast net zo belangrijk als het eindresultaat: een ritueel dat wordt gekenmerkt door toewijding, doorzettingsvermogen en zelfopgelegde opdrachten. De fysieke inspanning die haar werken vereisen, speelt daarbij een cruciale rol. Braga onderzoekt regelmatig de fysieke en mentale grenzen van haar lichaam en integreert deze inspanningen in haar kunst. Haar monumentale tapijt ‘Elen ou Hubris’ (2020) was bijvoorbeeld 24 meter lang en 5 meter breed en woog maar liefst 200 kilo. Het werk was slechts vijf uur te zien aan de triomfboog van het Jubelpark in Brussel. Inhoudelijk onderzocht het werk de grens tussen ambitie en overmoed (‘hubris’), waarbij Braga mythologische en Bijbelse verhalen verbond aan persoonlijke ideeën over trots en zelfdiscipline. Ze was bijna twee jaar bezig met het werk.
Voor haar eerdere werk ‘Tão quente que era que pouco mais era morte’ (‘Zo heet dat een graadje meer de dood betekende’) (2015) reisde Braga naar Death Valley in de VS. Daar voerde ze een fysieke performance uit waarbij ze een constructie van twaalf aluminium platen droeg, voorzien van haar eigen interpretaties van passages uit Dantes Inferno. Dit werk weerspiegelde haar voortdurende fascinatie voor zowel de kracht als de beperkingen van het menselijk lichaam.
Voor een recente tentoonstelling in Wouters Gallery onderzocht Braga de vervagende grenzen tussen publieke en private sferen. Daarvoor vertaalde ze de concepten van een café en een zogenaamd love hotel naar textielinstallaties die deze vervagende grenzen blootleggen, met een scherpe blik op de consumptie van liefde in een digitale wereld.
Elen Braga werd in 1984 geboren in Maranhão in Brazilië in een buitengewoon arme familie. Haar moeder werkte met textiel, waardoor Braga al vroeg ontdekte dat ambacht en identiteit elkaar op interessante manieren kunnen versterken. De kunstenaar kreeg een streng religieuze opvoeding en genoot zelfs een tijdje bekendheid als gospelzanger in Brazilië. Daarnaast nam ze als kind deel aan beauty pageants, een interessant contrast met haar religieuze omgeving, die kritisch was op uiterlijke vertonen van ijdelheid. Hoewel religie haar aanvankelijk een veilige structuur bood, begon ze als tiener te twijfelen aan haar overtuigingen. Via de kunst vond ze een nieuwe manier om haar wereld te begrijpen en zichzelf uit te drukken. Haar eerste experimenten in de performancekunst ontstonden uit een verlangen om grenzen te doorbreken — zowel fysiek als conceptueel. De stemtechnieken die ze tijdens haar gospelperiode had geleerd, kwamen bovendien goed van pas in haar performances.
De kunstenaar woont sinds 2016 in België. Ze behaalde in 2018 haar post-master aan a·pass (Advanced Performance and Scenography Studies) in Brussel en nam deel aan diverse residentieprogramma’s, waaronder bij MORPHO, Central Saint Martins en Buitenplaats Brienenoord. Haar werk was onder meer te zien in WIELS, M HKA en Centre Pompidou-Kanal in Brussel en was tot voor kort onderdeel van een groepsshow in Mu.ZEE Oostende. Tot eind januari is haar werk ook te zien in CC Strombeek. In 2025 verschijnt haar eerste monografie bij MER Books.
Het werk van Elen Braga zal tijdens Art Rotterdam te zien zijn in de New Art Section, gepresenteerd door Wouters Gallery uit Brussel.
Geschreven door Flor Linckens
Gelijktijdig met Art Rotterdam vindt Rotterdam Art Week plaats; van 26 t/m 30 maart 2025 staat Rotterdam volledig in het teken van kunst. Op 50 locaties door de stad ontdek je beurzen, tentoonstellingen, open studio’s, tours, artist talks en meer. Van spraakmakende openingen tot verrassende pop-up shows, vijf dagen lang is kunst overal te zien, te ervaren en te beleven.
Voor de complete Rotterdam Art Week programmering: www.rotterdamartweek.nl/programma
Fons Hof, directeur Art Rotterdam
“De eerste editie op de nieuwe locatie Rotterdam Ahoy wordt een bijzondere ervaring voor internationale verzamelaars, kunstprofessionals en -liefhebbers. De beurs toont een sterke mix van galeries, afgewisseld met grote gecureerde ruimtes voor video, sculpturen, installaties en performances. Hier kunnen galeries hun meest uitgesproken en experimentele kunstwerken tonen. Daarnaast keert Prospects, de tentoonstelling van het Mondriaan Fonds voor opkomend talent, terug in extra groot formaat. Deze combinatie zorgt voor een rijke, diverse en inspirerende bezoekerservaring, waardoor Art Rotterdam toekomstbestendig blijft.”
Edo Dijksterhuis in Het Parool, 1 februari 2024
“Dat de Prospects tentoonstelling van het Mondriaan Fonds niet meer gehuisvest kon worden ten tijde van Art Rotterdam, gaf de aanleiding om de hele beurs naar Rotterdam Ahoy te verhuizen. Mooie bijkomstigheid van deze solidariteitsactie is dat Art Rotterdam in het veel grotere Ahoy onderdelen kan terugbrengen die in de afgelopen 25 jaar zijn ontwikkeld maar telkens door ruimtegebrek sneuvelden, zoals Sculpture Park, Intersections en natuurlijk de videosectie Projections. Iets om naar uit te kijken.”
Art Rotterdam in Rotterdam Ahoy
Na het afronden van de kunstacademies in Wuhan en Londen, volgde Sun Chang (1994) van 2017-2019 ‘The Dirty Art Appartment’ opleiding aan het Sandberg Instituut in Amsterdam. Deze stelt zich niet zozeer als doel om kunstenaars op te leiden tot het beoefenen van een ambacht, maar nodigt hen uit om onderzoek te doen naar onze alledaagse sociale dynamiek en de betekenissen die we aan sociale rollen toekennen. Chang omschrijft zichzelf dan ook als ‘community based and social artist’. In 2020 initieerde zij to M•Others (2020-heden), een zoektocht naar wat moederschap betekent middels interviews, discussies en workshops. Daarmee bouwt de kunstenaar een gemeenschap waar eenieder zich bij kan aansluiten. Bij ‘Prospects’ op Art Rotterdam geeft ze inzicht in haar proces en toont ze een recent collectief kunstwerk.
Aanleiding voor het project to M•Others (2020-heden) was de covid pandemie. Chang deelt: “Lockdown maakte nog iets duidelijk: veel van het werk in huis wordt gedaan door vrouwen. Dit is geen nieuws, maar het maakte duidelijk dat zelfs als iedereen thuis is, de meeste klusjes nog steeds op het bord van de vrouwen terechtkomen. Gender speelt een rol in huis. Dit was het startpunt van mijn project M•Others, waarin ik M(other)ing onderzoek: moederen, zorgen voor een ander, het huis en jezelf. Ik begon het moederschap te onderzoeken als een handeling, niet als een staat van zijn. Uiteindelijk is moederschap, de handeling van het moederen, een soort zorgen voor elkaar dat door iedereen kan worden uitgevoerd, ongeacht genderidentiteit.” De kunstenaar hanteert dus een brede definitie van moederschap, als ‘zorgen voor een ander’, om ook vaders, mensen zonder kinderen en queers bij het vraagstuk te betrekken.
Aan de hand van diners, brieven, pamfletten, interviews, discussies en collectieve design workshops onderzoekt Chang wat moederschap betekent. Een voorbeeld is Sisther-Hood (2023), een groot doek ontworpen met moeders uit de Bijlmer en kartonnen tags geschreven door meisjes uit de Molenwijk van womxn. Dit textiele werk fungeert als een manifest met de woorden ‘I am more because we are more’. Het ‘I’ en ‘we’ zijn als levensaders met elkaar verbonden. In de trant van: ‘andermans schoonheid en kracht betekent niet de afwezigheid van die van jezelf.’ Dit project werd georganiseerd tijdens Internationale Vrouwendag samen met Buurtzus. De kinderen en volwassenen reflecteerden op hun vrouwelijke rolmodellen en de women/girl power bij anderen en/of zichzelf. Daarnaast creëerden de deelnemers geestenmaskers, geïnspireerd door een hybride wezen uit de Griekse mythologie, om symbolen van huiselijkheid en bedreigingen naar vrouwen te verbeelden.
Op Prospects toont de kunstenaar dit 3 meter lange kleed met een miervormige mierenhoop, naar aanleiding van de vraag welk dier moederschap het best representeert. De mier is volgens Chang als een mantel die de kracht en verbondenheid van de makers uitstraalt. In tijden waarin we verbinding uit het oog dreigen te verliezen, zet Chang haar kunstenaarschap in om mensen met diverse culturele achtergronden en leeftijden te verbinden. In haar woorden: “Uiteindelijk kan iedereen moeder zijn, ongeacht geslacht of sekse. M(other)ing [red. moederen] is een werkwoord, een intentie.” Zo dragen haar kunstpraktijken bij aan emancipatie, veerkracht en zelfbewustzijn.
Sun Chang (1994) is een sociaal kunstenaar, onafhankelijk uitgever en pedagogisch ontwerper gevestigd in Amsterdam. Vanaf 2012 tot 2019 volgde zij kunststudies in Wuhan, Beijing, New York, Londen en Amsterdam. Chang is artistiek directeur van to M•Others en medeoprichter van Lost Dad Publishing. Zij kreeg diverse residenties toegekend, onder andere van Guangdong Times Museum (2022-2023), Witte Rook (2022) en CBK Zuidoost (2021).
Tussen 2022-2023 ontving Chang talentondersteuning van het Mondriaan Fonds. Daarom is zij één van de deelnemende kunstenaars van de ‘Prospects’ tentoonstelling op Art Rotterdam.
Geschreven door Pienk de Gaay Fortman
Het werk van Hanane El Ouardani valt op door haar unieke vermogen om intieme en persoonlijke verhalen en perspectieven te verweven met bredere maatschappelijke en culturele thema’s. De subjectieve documentaire fotoprojecten van El Ouardani zijn niet alleen esthetisch aantrekkelijk, maar roepen ook vragen op over identiteit, exotisme, contradicties en maatschappelijke status. Ze daagt de kijker uit om na te denken over de complexiteit van deze thema’s. Ze begeeft zich daarnaast met haar camera op plekken waar mannen een prominente rol spelen in de publieke ruimtes en gaat daarbij actief de interactie aan.
De Nederlands-Marokkaanse fotograaf werd geboren in Nederland met biculturele wortels en haar praktijk weerspiegelt een terugkerende dualiteit: enerzijds het niet aflatende verlangen om zich ergens echt thuis te voelen, en anderzijds het omarmen van haar status als ‘buitenstaander’, vanwege het unieke perspectief dat dat haar biedt en de manieren waarop ze daardoor vanaf een afstand echt scherp kan stellen op de verschillen. In 2018 publiceerde ze het fotoboek ‘The Skies are Blue, The Walls are Red’, een visueel dagboek dat de verschillende lagen van een diasporische identiteit verkent. Het boek stelt vragen over het representeren van je wortels zonder je vervreemd te voelen van je eigen cultuur.
Tijdens Art Rotterdam presenteert El Ouardani haar werk op Prospects: een initiatief van het Mondriaan Fonds, waarbij het werk van 86 kunstenaars wordt getoond die in 2022 een financiële bijdrage kregen om een start te maken met hun carrière. Het aanbod varieert van fotografie tot textielwerken, van video tot schilderijen, en van performances tot sculpturen. Samensteller van de tentoonstelling is curator Johan Gustavsson, in samenwerking met curator Louise Bjeldbak Henriksen. El Ouardani zal daar drie werken presenteren die ze maakte in Koeweit, een introductie van haar lopende onderzoek dat op dit moment nog vorm krijgt. Vooralsnog legde de fotograaf hiervoor migranten vast die werken in de Amerikaanse fastfoodketens in Koeweit, die na 1991 steeds meer uit de grond zijn gestampt, in de nasleep van de Eerste Golfoorlog. El Ouardani onderzoekt daarmee hoe culturele uitwisseling zich vertaalt naar de complexiteit van overconsumptie.
Daarnaast laat ze zich inspireren door een set speelkaarten die het Amerikaanse leger tijdens de invasie van Irak in 2003 ontwikkelde om soldaten te helpen om de meest gezochte leden van het regime van Saddam Hussein te identificeren. De kaarten werden beschouwd als provocerend en trivialiserend, en tegelijkertijd vormde het een bizarre Amerikanisering van de oorlog — een oorlog waarvan de legitimatie, de ‘weapons of mass destruction’, later ongegrond bleek. In 2021 waren bijna alle van de 52 meest gezochte personen op de kaarten overleden of gevangengenomen, waarvan er elf weer zijn vrijgelaten.
El Ouardani (1994) woont en werkt in Amsterdam en studeerde Fotografie en Design aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Haar werk was onder meer te zien in het Van Gogh Museum en op Unseen Amsterdam, Foto Tallinn en Paris Photo.
Het werk van Hanane El Ouardani is tijdens Art Rotterdam te zien in de Prospects sectie van het Mondriaan Fonds.
Geschreven door Flor Linckens
Voor het achtste jaar op rij gaat de NN Art Award in 2024 naar een veelbelovende kunstenaar die hun werk toont tijdens Art Rotterdam. Nieuw, dit jaar, is de presentatie van het werk van de genomineerden. Zij exposeren niet in een stand op Art Rotterdam maar in de toonaangevende Kunsthal Rotterdam, van 1 februari tot en met 14 april 2024. De genomineerde kunstenaars voor de NN Art Award 2024 zijn Maaike Kramer (Art Gallery O-68), Mónica Mays (Prospects sectie van het Mondriaan Fonds), Jan van der Pol (CREMAN & DE ROOIJ) en Peim van der Sloot (Brinkman & Bergsma).
De Nederlandse kunstenaar Jan van der Pol is geïnteresseerd in de dynamische wisselwerking tussen onze ogen en ons brein wanneer we beelden tot ons nemen. Voor zijn werken laat hij zich onder meer inspireren door stedelijke en industriële landschappen, maar ook door literatuur en nieuwsbeelden. Soms resulteert dat in figuratieve werken of abstracte werken met figuratieve elementen, maar in zijn latere werk neigt de kunstenaar steeds vaker naar abstract en quasi-geometrisch werk in een veelheid aan kleuren. Vanaf de jaren tachtig begon Van der Pol met het samenstellen van een soort visueel dagboek, bestaande uit zijn dagelijkse tekeningen en aquarellen. Van der Pol: “Deze boeken hebben vaak een eigen centraal thema en kunnen worden gezien als werken die door hun vorm meer lijken op bijvoorbeeld Chinese tekening-rollen. Die zijn niet in een blik te overzien, maar door het uitrollen aan een kant en het oprollen aan de andere kant geven ze steeds een klein stukje prijs. De kijkers stellen daarbij in hun hoofd het geheel samen.”
De 74-jarige kunstenaar werd opgeleid aan de Rietveld Academie en Rijksakademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam.
Zou u iets meer kunnen vertellen over het werk dat u presenteert in de Kunsthal?
De werken die in de Kunsthal gepresenteerd gaan worden bestaan uit twee gedeelten; twee grote tekeningen en drie kleine en recente olieverfschilderijen. De tekeningen zijn gemaakt in 2021 en dragen de titel ‘A Walk of Life’. Ze bestaan allebei uit één lijn die metaforisch geduid kan worden: waar de lijn begint kan de kijker de geboorte zien en aan het eind van die lijn loopt hij van het papier af — de begroeting door Magere Hein. Over de olieverfschilderijen kan ik niets zeggen, ik kan de kijker alleen aanbevelen om met een open geest de dingen rustig op zich af te laten komen. En daarna misschien nog eens na te denken over wat hij nou eigenlijk gezien heeft.
Wat zijn uw plannen voor 2024? Waar werkt u op dit moment aan?
Mijn plannen voor 2024 zijn niet erg concreet, buiten de wens zoveel mogelijk tijd in mijn atelier door te brengen. Daarnaast heb ik plannen voor nieuwe publicaties. De publicaties zie ik als een deel van mijn out-put en met regelmaat probeer ik daar iets aan toe te voegen. Zo zal binnen afzienbare tijd een publicatie gereed zijn waarin een samenhangende reeks van 26 tekeningen wordt voorgesteld: ‘De Comfort Zone of the Stoic’. Het vormt de vijfde publicatie in de reeks ‘EEN NIEUWE DAG’.
Wat vormt uw belangrijkste inspiratiebron?
Als er al van inspiratiebronnen kan worden gesproken — het woord inspiratie hanteer ik niet graag — dan is dat wellicht de ongelofelijke complexiteit van de wereld en onze verhouding als mens daartoe.
Welk advies zou u jonge kunstenaars willen meegeven?
Ik heb 25 jaar les gegeven aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. De gesprekken met de studenten waren af en toe geweldig maar daarna moet uiteindelijk iedereen het echt zelf uitzoeken. En dat is vaak heel erg leuk. Soms is er een bonus zoals genomineerd worden voor een Award en dat is dan ook een bijzonder leuke verrassing.
De uiteindelijke winnaar van de NN Art Award 2024 wordt op donderdag 1 februari om 20.00 uur bekendgemaakt in Kunsthal Rotterdam. Het werk van de genomineerden is daar nog te zien tot en met 14 april 2024. Tijdens Art Rotterdam is het werk van Jan van der Pol ook te zien in de stand van CREMAN & DE ROOIJ.
Geschreven door Flor Linckens
Deze editie verwelkomt Art Rotterdam verschillende nieuwe deelnemers, waaronder de in Johannesburg gevestigde Kalashnikovv Gallery. De galerie biedt een platform aan zowel opkomende als gevestigde Zuid-Afrikaanse kunstenaars. Eén van hen is de interdisciplinaire kunstenaar Senzeni Marasela (1977, Zuid-Afrika) die fotografie, video, prints en mixed-medium installaties met textiel en borduurwerk onderzoekt. Haar werk gaat over geschiedenis, herinnering en persoonlijke verhalen, waarbij ze de nadruk legt op historische leemtes en over het hoofd geziene figuren. Hoewel Marasela over de hele wereld exposeert, is het de eerste keer dat haar werk op een Nederlandse beurs te zien is.
In haar performance Waiting for Gebane (2013-2019) duikt Marasela in het leven van haar alter-ego Theodora (vernoemd naar haar moeder) en fictieve echtgenoot Gebane die haar achterlaat in een dorp in de Oostkaap en naar Johannesburg reist. Het verhaal begint met een bescheiden rode jurk die ze cadeau krijgt voordat hij vertrekt. De versierde bedrukte Iseshweshwe jurk wordt gedragen door getrouwde vrouwen in de Xhosa cultuur en wordt veel gedragen door de plattelandsbevolking. Marasela draagt het kledingstuk zes jaar achter elkaar dagelijks, een krachtig statement verweven in de ontmoetingen die ze heeft. Ze voerde dit project ook uit op de 56e Biënnale van Venetië in 2015.
Zoals de kunstenaar vertelt: “Een groot deel van mijn werk gaat over het bedekken van Theodora. Het zijn de ontberingen die zij moest doorstaan tijdens haar leven in Johannesburg en waarschijnlijk ook de ontberingen waar vrouwen zoals ik nu mee worstelen. Want het is een plek met veel geweld.” Theodora blijft dus niet alleen een fictief personage, maar ook een manier om stem te geven aan de trauma’s van Marasela’s moeder en andere zwarte vrouwen, tot op de dag van vandaag.
Er is letterlijk en figuurlijk een rode draad te zien in haar werk. Het veelvuldig gebruik van de kleur rood in haar geborduurde werken en aquarellen, kan geïnterpreteerd worden als een verwijzing naar het bloed en het kwaad dat achter koloniale praktijken schuilgaat. Thematisch maakt de kunstenaar onzichtbare verhalen van onderdrukte zwarte vrouwen zichtbaar. In haar meest recente serie Last Known Location (2023) dat de kunstenaar presenteert tijdens Art Rotterdam, rijgt zij met behulp van topografie het verhaal van Theodora aan elkaar, op zoek naar de voetsporen van Gebane.
In eerder werk Covering Sarah (2011), bestaande uit aquarellen van rode contouren voor een witte achtergrond, is Sarah Baartman (1789-1815) de hoofdpersoon. Baartman was een Zuid-Afrikaanse Khoikhoi vrouw die in de 19e eeuw moest optreden in Londen en Parijs. Tragisch genoeg werd ze door Europeanen gebruikt om op te treden op feestjes van rijke mensen en in privé-salons.
Dat haar kunst sinds bijna 30 jaar kunstenaarschap relevant blijft en impact maakt, blijkt uit de recente onderscheiding die Marasela ontving. In 2023 won de kunstenaar de eerste K21 Global Art Award, een initiatief van de Friends of Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen dat de visie en moed van opkomende en kunstenaars halverwege hun carrière viert. Ze reageert: “Ik hoop dat dit het begin is van geweldige discussies en samenwerkingen. Ik hoop ook dat dit een reis is die jonge kunstenaars over de hele wereld zal inspireren, vooral in Afrika.” Vastbesloten om de ongelijkheid als gevolg van de apartheid aan te pakken, deconstrueert de kunstenaar praktijken van kolonialisme en racisme om een wereld van gelijkheid te reconstrueren voor de komende generaties.
Senzeni Marasela (1977, Zuid-Afrika) studeerde af aan de Universiteit van de Witswatersrand in Johannesburg (1998) en voltooide kort daarna een residentie bij de South African National Gallery. Enkele hoogtepunten uit haar carrière zijn tentoonstellingen in het Zuid-Afrikaanse Paviljoen tijdens de 56e Biënnale van Venetië (2015), Zeitz Mocaa in Kaapstad (2020) en het Museum voor Moderne Kunst in Parijs (2021). Haar werk is vertegenwoordigd in verschillende collecties zoals Smithsonian Museum (VS), MoMA (VS) en Harry David Collection (GRE). Ze woont en werkt in Soweto.
Tijdens Art Rotterdam exposeert Senzeni Marasela haar kunst bij Kalashnikovv Gallery uit Johannesburg (Solo/Duo, stand 22).
Geschreven door Pienk de Gaay Fortman
Interview met Shani Leseman over haar presentatie op Prospects, hekserij en magie
Meer dan ooit hebben we de wereld ingericht op basis van wetenschappelijke inzichten en technologische vondsten. Van de uitvinding van de microscoop tot de smartwatch, alles is gericht op rationaliteit en efficiency. Toch is niet alles direct verklaarbaar. Er blijft ruimte voor magie. Daarover schildert Shani Leseman. Haar werk zit vol met spirituele en magische praktijken, symboliek, rituelen en talismannen.
Leseman heeft oog voor dat wat niet meteen gezien kan worden, maar wel wordt gevoeld. “Vaak kom ik er pas na het maken achter wat het schilderij mij wil vertellen. Ik zie het schilderproces als een manier om bij het onderbewuste te komen. Beeldende kunst communiceert vaak in de taal van dromen, symbolen en rituelen.”
Shani Leseman (Curaçao, 1996) woont en werkt in Den Haag, waar ze studeerde aan de KABK. Nu volgt ze een opleiding tot heks, of vriendelijker geformuleerd: beoefenaar van magie, wat neerkomt op omgaan met vormen van energie en in contact komen met je innerlijke wereld. Dat laat zich goed combineren met het kunstenaarschap, want in beide praktijken staan volgens Leseman intuïtie en intentie centraal. Het werk van Shani Leseman is tijdens Art Rotterdam te zien op Prospects.
Gefeliciteerd met je presentatie op Prospects. Wat krijgen we te zien?
Bedankt! Op Prospects presenteer ik vijf schilderijen op doek die ik het afgelopen jaar heb gemaakt. Ze raken verschillende onderwerpen binnen het overkoepelende thema magie, zoals spreuken, magische objecten en plekken.
Je noemt magie als overkoepelend thema van de presentatie op Prospects. Is magie ook waar je werk in het algemeen over gaat?
Mijn werk gaat over het onzichtbare en het onverklaarbare, dat wat niet meteen gezien kan worden maar wel gevoeld. Over spirituele en magische praktijken, over symboliek, intuïtie, rituelen en objecten als betekenisdragers.
Je bent deels opgegroeid op Curaçao. In het hele Caribisch gebied speelt magie een grotere rol in het dagelijks leven dan hier. Is je fascinatie voor magie in een alledaagse context daar ontstaan?
Ja, ik denk dat ik een vanzelfsprekendheid in het geloof en gebruiken van magie tijdens mijn jeugd op Curaçao heb ontmoet. Tegelijkertijd is magie iets universeels en is het overal ter wereld te vinden, in verschillende tijden en vormen. Ook Europa heeft rijke spirituele wortels.
Naast kunstenaar ben je praktiserend heks. Wat ik moet me daarbij voorstellen?
Hekserij is geen georganiseerde religie en heeft geen vaste regels of kaders, er zijn veel stromingen en praktijken. Wat een heks zoal doet verschilt dan ook per persoon. Een heks, of een beoefenaar van magie (een minder beladen term) is in het algemeen gericht op diens innerlijke wereld en de verbinding ervan met de levende wereld om ons heen. Levend, want de basis van magie is het idee dat alles energie is, of bevat. Rivieren, planten, mensen en andere dieren, maar ook dat wat je niet ziet, zoals gevoelens en gedachten bestaan uit energie. Werken met magie is het bewust opmerken, veranderen of geleiden van deze energie. De praktijk en filosofie van hekserij komen voort uit een gevoel van verwantschap en richt zich dan ook op het beschermen van levensvormen die onze steun nodig hebben. Het heeft een ecologisch en activistisch karakter.
Ik las dat je daarvoor een opleiding volgt. Wat houdt zo’n opleiding in?
Ik ben in de leer bij een heks die traditionele, Nederlandse hekserij beoefent. Tijdens de opleiding leert zij me over verschillende praktijken binnen hekserij en het beoefenen ervan, zoals het samenstellen van rituelen, het opladen van magische objecten, divinatie en talismans, met als basis het ontwikkelen van een sterke verbinding met je intuïtie door middel van dagelijkse oefeningen.
Is het iets dat je kan inzetten voor je kunstenaarspraktijk?
Ja, ik zie veel overeenkomsten tussen de praktijk van een heks en die van een kunstenaar. In beide praktijken staan (voor mij) intuïtie en intentie centraal. Een voorbeeld van hoe beide praktijken vervlochten zijn is te zien in het werk Talismagic, waarvoor ik 100 keramieken talismans heb gemaakt. Deze objecten zijn geen verwijzing naar talismans, ze zijn de magische objecten zelf. Tijdens het maken van de sculpturen heb ik elk object opgeladen met een specifieke intentie. Zo is er bijvoorbeeld een talisman om grenzen te stellen, een om roddels tegen te gaan en een om beter te kunnen slapen.
De eerste keer dat ik je werk zag, was je genomineerd voor de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst. Je had het werk An altar for dogs ingezonden. Is zo’n altaarstuk typisch voor je werk?
Dat werk is gebaseerd op een altaarstuk dat ik op straat ben tegengekomen op reis. Ik werd geraakt door deze spontane ontmoeting met iets magisch – opeens stond ik tegenover een zorgvuldig samengesteld geheel, bestaande uit emotioneel geladen objecten. Dit gevonden altaar zie ik als een fysieke uiting van een gevoel wat wellicht nergens anders heen kon. In zo’n altaarstuk zie ik de menselijke drang naar rituelen, naar het beoefenen van magie. De specifieke intentie van de maker kan ik niet met zekerheid weten, maar wel voelen of raden. Ik noemde het An altar for dogs; voor de honden van de maker misschien, of voor honden in het algemeen. Ook mijn eigen hond en altaren die ik eerder voor hem maakte herkende ik hierin.
De hond is een terugkerend element in mijn werken: het verwijst naar de band tussen mensen en andere dieren. Zoals eerder genoemd ligt de basis van hekserij in het verbinden van de innerlijke wereld met al het levende om ons heen. Ik denk dat hekserij nu mede een revival doormaakt, omdat het van groot belang is dat de huidige manier waarop mensen met andere dieren en planten omgaan verandert. De visie binnen hekserij vraagt om een herwaardering van de omgeving, een besef dat wij de wereld delen met andere wezens. Ik vind het belangrijk me uit te spreken over dierenrechten en op te komen voor hen zonder stem, zowel in altaren als op straat.
Ik zie het samenstellen van mijn schilderijen in het algemeen als het samenstellen van een altaarstuk, waar verschillende elementen met symbolische betekenis (zowel persoonlijke als universele symboliek) samenkomen voor een bepaald doel of intentie. Soms is de intentie van tevoren duidelijk, zoals dankbaarheid uiten of een ode maken, maar vaak kom ik er pas na het maken achter wat het schilderij mij wil vertellen. Ik zie het schilderproces als een manier om bij het onderbewuste te komen. Beeldende kunst communiceert vaak in de taal van dromen, symbolen en rituelen.
Een ander terugkerend element in je werk is een hand. Nu hebben handen in meerdere culturen en religies een symbolische functie; ik vroeg me af waar de hand in jouw werk voor staat?
In mijn werkproces is er veel ruimte voor intuïtieve, snelle tekeningen, vaak met houtskool. Hiervan maak ik er als een soort automatisch schrijven heel veel achter elkaar, waarna ik een selectie gebruik als basis voor schilderijen. De hand komt hier inderdaad veel terug, zonder dat ik van tevoren weet waarom of waar het precies voor staat. Vaak kom ik later pas achter de persoonlijke betekenis van deze symbolen, zoals ook bij de hand. Deze staat in mijn werk vaak voor de menselijkheid. Waar religie een god centraal zet, is dat binnen magie de mens en de vermogens om verandering uit te oefenen. Vanuit onze handen maken, verbinden en helen we. Als ik mij voorstel waar energie mijn lichaam verlaat, is dat ook via de hand.
Afgelopen jaar ontving je een beurs van het Mondriaan Fonds. Is er een project dat je hebt kunnen uitvoeren door de beurs dat je anders niet had kunnen uitvoeren?
Naast verschillende investeringen in mijn praktijk heeft de beurs van het Mondriaan Fonds ervoor gezorgd dat ik de productie van het eerdergenoemde werk Talismagic kon uitvoeren, qua materiaalkosten maar ook zeker voor de tijd die in elk object zit. Ook voor het maken van de schilderijen die worden getoond op Prospects is de bijdrage van groot belang geweest: het grootste goed is de rust kunnen vinden om veel tijd in mijn studio door te kunnen brengen met de doeken.
Waar ben je op dit moment mee bezig?
Ik begin binnenkort een samenwerking met Isabel Cavenecia. We hebben een duoshow in maart bij POST als onderdeel van de Symbiosis Series. We zijn door curator Fenne Saedt aan elkaar gekoppeld door onze gedeelde interesse in hekserij. Een andere lopende samenwerking is met Trees Heil, onder de naam My Guides and Me, waar wij spiritualiteit en magie verkennen in video en muziek. Onze eerste nummers en performance zijn samen met Piyoyo (Rik Mohlmann) gemaakt. Daarnaast ben ik benieuwd naar werken met glas. Daar heb ik afgelopen november, tijdens mijn residentie op Aruba, een klein voorproefje van gehad.
Geschreven door Wouter van den Eijkel
